Mooi nieuws voor iedereen die van boeken over taal houdt: Superbrabants van Kristel Doreleijers heeft de Taalboekenprijs 2026 gewonnen. Daarmee is het uitgeroepen tot het beste publieksboek over (Nederlandse) taal van het jaar.
De winnaar werd zaterdagochtend bekendgemaakt in het radioprogramma De Taalstaat. De jury, bestaande uit Ton den Boon, Peter Debrabandere, Mathilde Jansen, Vibeke Roeper en Geertje Slangen, noemt het boek "geweldig leesbaar" en "geweldig leuk om te lezen".
Wat mij het meest aanspreekt in het juryoordeel: het is ook een boek waarin oude en nieuwe perspectieven op dialect met elkaar in dialoog gaan. Dialect wordt vaak gezien als iets van vroeger, dus een populair boek dat laat zien hoe die oude en nieuwe blik op streektaal naast elkaar bestaan, klinkt precies als het soort taalboek dat ik graag lees.
Doreleijers krijgt 3000 euro en een oorkonde.
De bekendmaking is hier terug te luisteren:
https://www.nporadio1.nl/fragmenten/de-taalstaat/01a12531-1368-7077-9…
Bron: Tzum
Napisanie powieści to marzenie wielu z nas, ale przejście od pomysłu do spójnej i żywej historii to prawdziwe wyzwanie. Długo krążyłem wokół swoich notesów, nie odważając się zacząć, aż zrozumiałem, że potrzeba tyle samo kreatywności, co metody. Wszystko zaczyna się od pomysłu, który nie daje wam spokoju — ten, o którym nie potraficie zapomnieć, jest prawdopodobnie właściwy.
Następnie potrzebna jest solidna fabuła. Ogromnie pomogła mi struktura trzyaktowa: ekspozycja, konfrontacja, w której piętrzą się przeszkody, a potem rozwiązanie. Każda scena musi mieć powód, by istnieć. Ale czytelnicy zapamiętują przede wszystkim waszych bohaterów, więc dajcie im pragnienia, lęki i przemianę. Dobry bohater nie jest doskonały, jest ludzki.
Nauczyłem się też znajdować własny rytm: realistyczny cel, kilkaset słów dziennie i stała rutyna. Nie chodzi o to, by pisać szybko, ale by pisać często. Gdy pierwsza wersja jest gotowa, odkłada się ją na jakiś czas, przepisuje, a potem daje do przeczytania betaczytelnikom — życzliwym, ale szczerym.
Dziś wydanie książki jest łatwiejsze niż kiedykolwiek: wydawnictwo tradycyjne lub self-publishing, papier, e-book albo audiobook. Ale najważniejsze to zacząć. Natchnienie przychodzi podczas pisania, a nie czekania.
Źródło: Écrire un roman
Targi Książki we Frankfurcie, uważane za największe targi książki na świecie, oficjalnie otwarto w środę 7 października 2026 roku w Niemczech. Według relacji ANTARA w wydarzeniu bierze udział ponad 4000 wydawców z ponad 100 krajów i regionów. Targi potrwają do niedzieli 11 października w Messe Frankfurt i mają przyciągnąć ponad 230 000 odwiedzających. Po raz pierwszy odbyły się w 1949 roku.
Zgodnie z informacjami organizatorów program tego roku koncentruje się na kilku zagadnieniach: międzynarodowych kryzysach i konfliktach, stosowaniu i regulacji sztucznej inteligencji (AI), handlu prawami autorskimi, literaturze dziecięcej i młodzieżowej oraz audiobookach. Odbywają się seminaria, fora, występy, spotkania autorskie i czytania, dzięki którym wydawcy, pisarze i media mogą wymieniać się pomysłami, a czytelnicy spotkać autorów osobiście.
Relacja szczególnie wyróżnia wspólny pawilon z Chinami o powierzchni 336 metrów kwadratowych, na którym prezentowanych jest ponad 3000 tytułów i ponad 4600 wybranych książek. Pawilon łączy wystawę książek, negocjacje dotyczące praw autorskich, wymianę kulturalną i interaktywne doświadczenia. Chińskie instytucje wydawnicze i kulturalne zorganizują podczas targów 55 wydarzeń, od tematycznych seminariów i rozmów z autorami po podpisywanie umów o współpracy w zakresie praw autorskich i premiery nowych książek.
Jako czytelnik śledzący świat literatury interesują mnie dwie kwestie. Po pierwsze, jak na targach, których główną działalnością jest kupno i sprzedaż praw autorskich, będzie się rozmawiać o AI między wydawcami a autorami. Po drugie, uwaga poświęcona literaturze dziecięcej i audiobookom pokazuje, że sposób, w jaki ludzie czerpią przyjemność z opowieści, stale się zmienia. Mam nadzieję, że Indonezja również stanie się bardziej aktywna w prezentowaniu swoich pisarzy na takich wydarzeniach.
Źródło: ANTARA News
Informacja Observadora wstrząsnęła francuskim światem literackim i warto ją śledzić. W jeden z wrześniowych piątków Akademia Goncourt ogłosiła, że powieść haitańsko-kanadyjskiego pisarza Thélysona Orélien zostanie wycofana z listy kandydatów do najważniejszej francuskiej nagrody literackiej. Akademia uzasadniła to potrzebą ochrony integralności nagrody i zadeklarowała sprzeciw wobec tworzenia tekstów przy pomocy sztucznej inteligencji. Ma wrócić do sprawy dopiero 6 października, gdy ogłoszeni zostaną finaliści.
Książka nosi tytuł «C'était ça ou mourir» i ukazała się w marcu nakładem Éditions du Boréal w Quebecu, a w sierpniu nakładem Éditions Grasset we Francji. Podejrzenia pojawiły się 21 września, tego samego dnia, w którym Orélien otrzymał nagrodę Prix Fnac dla najlepszej powieści. Anonimowe konto na X o nazwie «Balance ton Claude» twierdziło, że tekst jest niemal w całości wygenerowany przez AI, a kilka fragmentów uzyskało w detektorze Pangram wynik „100% AI”. Observador wyjaśnia, że konto to w rzeczywistości zbiorowisko, w którego skład wchodzi eseista i felietonista Le Figaro Samuel Fitoussi.
Grasset, należące do grupy Vivendi, uznało zarzuty za fałszywe informacje i przekonywało, że same detektory AI są podatne na błędy. Autor stanowczo zaprzecza: twierdzi, że wskazane powtórzenia wynikają z haitańskiej i karaibskiej tradycji literackiej oraz z jego własnej poetyki, że zawsze lubił pisać i że wraz z wydawcami przygotowuje dokumentację, by udowodnić autorstwo. Dodał też, że od przeprowadzki do Francji doświadcza rasistowskich ataków.
Nagrodę Goncourt od 1903 roku przyznaje grono „Les Dix”, dziesięciu pisarzy, którzy wybierają najlepszą powieść roku w języku francuskim. Nagroda pieniężna jest symboliczna, ale może znacząco zwiększyć sprzedaż i liczbę tłumaczeń.
Nie mam jak ocenić, kto ma rację, a same narzędzia do wykrywania są rzeczywiście dyskusyjne. Ta sprawa pokazuje jednak, jak bardzo pytanie „kto to napisał?” zaczęło ciążyć nagrodom literackim.
Źródło: Observador
Szwedzka Akademia ogłosiła, że Nagroda Nobla w dziedzinie literatury za 2026 rok trafia do kanadyjskiej poetki Anne Carson, która ma 76 lat. Według VnExpress nagroda wynosi 12 milionów koron (około 1,2 miliona dolarów amerykańskich). Carson jest 19. kobietą, która otrzymała tę nagrodę w ciągu 125 lat, i drugą kanadyjską autorką po Alice Munro.
Akademia określiła jej twórczość jako śmiałą i kreatywną: to zabawny dialog z tradycją klasyczną, który tworzy nowe formy dla współczesnej literatury. Przewodniczący Komitetu Noblowskiego Anders Olsson powiedział, że jej dzieło znajduje się na styku miłości filologa do słowa i pragnienia poety, by odnaleźć nowe znaczenie.
Urodzona w Toronto w 1950 roku, od czasów liceum uczy się starogreckiego i ma doktorat z literatury klasycznej. Wśród wymienianych dzieł są Eros the Bittersweet (1986), powieść wierszem Autobiography of Red (1998), która odtwarza Geriona, potwora z mitologii greckiej, przekład fragmentów Safony If Not, Winter (2002), Nox (2010), pamiątkowa książka o bracie, oraz Float (2016), składający się z 22 małych tomów, które można czytać w dowolnej kolejności.
Kolejny artykuł VnExpress, zatytułowany „Pisanie przeciw nudzie”, opisuje ją jako autorkę, która łamie konwencjonalne formy literackie, łącząc klasykę z nowoczesnością, rozum z emocjami, akademickość z przystępnością. Czerpie z Homera, Safony, Eurypidesa, Virginii Woolf czy Marcela Prousta, ale opowiada stare historie na nowo, odwracając przyzwyczajone sposoby czytania.
Nie znam jeszcze zbyt wielu jej utworów, więc najbardziej intryguje mnie Float, książka, w której czytelnik sam wybiera kolejność lektury. Jeśli chcecie zacząć przygodę z Carson, to wydaje się ciekawe wejście.
Źródło: VnExpress
Dobra wiadomość dla wszystkich, których interesuje historia książki: prywatny zbiór 525 dzieł profesora İsmaila Erünsala można już oglądać w formie cyfrowej. Według TRT Haber ogłosił to minister kultury i turystyki Mehmet Nuri Ersoy.
Erünsal przekazał zbiór Bibliotece Rękopisów Süleymaniye 6 sierpnia. Ersoy przedstawia go jako znaną postać w badaniach nad historią osmańskiej książki i bibliotek i twierdzi, że ta darowizna zamieniła kilkusetletnie dziedzictwo naukowe i literackie w skarb, z którego może korzystać każdy. Erünsal, który przez lata gromadził zbiór z własnych środków, uważa te dzieła za wartość narodową powierzoną dobru publicznemu i mówi, że przekazał je, aby lepiej je chroniono, a badacze mieli do nich łatwiejszy dostęp.
Uderza szybkość: w ciągu około dwóch miesięcy ukończono konserwację, renowację, digitalizację i katalogowanie, a zbiór udostępniono badaczom. Można go znaleźć pod adresem www.yek.gov.tr.
Raport wymienia kilka pozycji ze zbioru. W literaturze jest diwan (zbiór wierszy) przepisany ręką poety Şeyha Galiba w wieku 18 lub 19 lat; to jeden z 15 autorskich rękopisów w kolekcji. Najstarszy datowany egzemplarz to Dîvân-ı Emir Şâhî z 1523 roku. Jest też dotąd nieznany diwan poety Cezerî Kasıma Paszy z czasów Bajazyda II, a także rzadkie teksty Keşfîego i Urfalı Mustafy Hattîego. W dziedzinie ekonomii i dyplomacji znajduje się 288-stronicowy Narh Defteri (rejestr cen), ważne źródło do historii osmańskich cen, oraz Sefaretname Seyfullaha Agi. Mirâtü'l-Işk jest przywoływany jako ważne źródło do historii melamizmu w XVI wieku.
Takie wiadomości mnie cieszą: rzadkie rękopisy, które przez lata leżały na półce jednej osoby, pojawiają się teraz na ekranie każdego jednym kliknięciem.
Źródło: TRT Haber
Jeśli marzysz o wydaniu książki, przeczytaj wiadomość SVT z zeszłego piątku. Szwedzki Związek Pisarzy (Sveriges Författarförbund) ponownie ostrzegł autorów przed podpisywaniem umów z Bookea Group, spółką macierzystą hybrydowego wydawnictwa Lava förlag. Ostrzeżenie zostało wysłane do członków.
Powodem jest to, że od tego lata Bookea jest w restrukturyzacji przedsiębiorstwa (företagsrekonstruktion), co według związku zwiększa ryzyko finansowe dla autorów i tłumaczy. Związek nazywa też model hybrydowy problematycznym pośrednikiem między autorami a wydawcami. W modelu hybrydowym autor współfinansuje wydanie. Związek uważa, że wtedy autor ponosi znaczną część ryzyka finansowego, może zostać związany prawami i ma ograniczoną kontrolę nad dziełem.
SVT podaje kilka liczb. Lava określa się jako największe wydawnictwo książkowe w krajach nordyckich. W 2023 roku wydała 486 tytułów i osiągnęła zysk 12,3 miliona koron. Rok później odnotowała stratę 9,2 miliona. We wniosku do sądu rejonowego w Sztokholmie Bookea napisała, że nie może wypłacać pensji ani długów wobec dostawców. Jesienią 2024 roku związek ostrzegał już przed nieuczciwymi umowami i nieuzasadnionymi klauzulami poufności, ale po rozmowach z Lavą to ostrzeżenie wycofał.
Anna Bergius, która w 2025 roku zastąpiła założyciela Petera Norrmana, w sierpniu zrezygnowała z funkcji prezesa. Tymczasowa prezes Ann-Charlotte Baudin mówi SVT, że firma musi się poprawić w niektórych obszarach i że prace trwają. Broni modelu hybrydowego, twierdząc, że pełni on ważną rolę w branży, do której trudno się dostać.
Uważam, że to przydatne przypomnienie: zanim zapłacisz za publikację, dokładnie przeczytaj umowę, porównaj możliwości i najlepiej skonsultuj się ze Związkiem Pisarzy.
Źródło: SVT Nyheter
«Podróż po Tajwanie» zdobyła w maju Międzynarodową Nagrodę Bookera, ale ostatnio pojawiły się doniesienia o naruszeniu praw do jej angielskiego tłumaczenia. Według relacji Central News Agency tłumaczka na angielski, Jin Ling, 6 października wydała oświadczenie, w którym napisała, że europejskie wydawnictwo naruszyło jej prawa do wersji angielskiej i że podjęła kroki prawne.
Agencja zajmująca się międzynarodowymi prawami do książki, Kwang Lei International Rights Agency, również wydała oświadczenie wieczorem 7 października. Kwang Lei wyjaśniło, że reprezentuje prawa wydawnictwa Spring Hill Publishing i pomaga udzielać zagranicznym wydawcom zgody na przetłumaczenie i wydanie książki w ich językach. W czerwcu tego roku europejskie wydawnictwo przesłało okładkę do zatwierdzenia i wtedy Kwang Lei potwierdziło, że wydawca używa angielskiego tłumaczenia Jin Ling bez jej zgody. Kwang Lei od razu poprosiło o wstrzymanie publikacji i jasno dało do zrozumienia, że bez zgody książka nie może się ukazać, ale po kilku rundach kontaktu wydawca postanowił opublikować ją mimo braku zgody.
Kwang Lei podkreśliło, że nigdy nie reprezentowało angielskiego tłumaczenia Jin Ling i że pierwotna umowa licencyjna nie obejmowała praw do wydania angielskiego. Agencja żałuje, że wtedy nie sprawdziła dokładniej, czy wydawca uzyskał prawa do angielskiego tłumaczenia, i zapowiada, że przejrzy swoje procedury, bardziej rygorystycznie sprawdzać pochodzenie i zgody na tłumaczenia oraz zaostrzy procedury umów i licencji. Obecnie zażądała od wydawcy zaprzestania publikacji, popiera stanowisko Spring Hill Publishing, który chce rozwiązania umowy, i przekazała sprawę prawnikom. Ponieważ sprawa trafiła na drogę sądową, na razie nie może podać więcej szczegółów, a w relacji nie padła nazwa wydawnictwa.
To przypomina mi, że gdy książka zdobywa nagrody i wychodzi w świat, każde ogniwo łańcucha tłumaczenia, licencji i praw musi zostać starannie sprawdzone. Praca tłumaczki również powinna być wyraźnie widoczna, a mam nadzieję, że sposób rozwiązania tej sprawy da wszystkim zainteresowanym rozsądne wyjaśnienie.
Źródło: Central News Agency
Arabskie Międzynarodowe Targi Książki w Bejrucie odbywają się w tym roku po raz 67., w dniach 9–18 października 2026 roku. Przeczytałam o nich w serwisie Al Jazeera Net i chciałam to streścić dla tych, którzy interesują się książkami i wydawaniem. Targi odbyły się po raz pierwszy w 1956 roku.
W tym roku bierze w nich udział 163 wydawców, a zorganizowano około 100 seminariów (w tytule wydarzenia mowa o ponad 90), w których wystąpi około 250 prelegentów. Poruszą takie tematy jak historia, geografia, polityka, ekonomia, literatura, poezja, teatr, sztuczna inteligencja i szkolnictwo wyższe.
Najbardziej zwraca moją uwagę kontekst. Targi odbywają się po zniszczeniach, jakie izraelska wojna zostawiła w południowym Libanie, po kryzysie gospodarczym, który trwa od jesieni 2019 roku, i w cieniu skutków wojny Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem. Salwa Al-Senioura Baassiri, przewodnicząca Arabskiego Klubu Kulturalnego, który organizuje targi, powiedziała, że przeprowadzenie ich w tych warunkach jest wyzwaniem dla obecnego stanu rzeczy, że kultura jest niezbędna w czasach kryzysu i że region potrzebuje komunikacji, a nie walki.
Niektóre seminaria dotyczą dziedzictwa, które traci południowy Liban, w tym stanowisk archeologicznych i historycznych. Libański minister kultury Ghassan Salamé stwierdził, że trzy z pięciu zamków wpisanych przez UNESCO na listę zagrożonego dziedzictwa znalazły się pod izraelską okupacją, a czwarty został uszkodzony. Targi mają też działy poświęcone produkcji książki, od historii druku, separacji kolorów i introligatorstwa po projektowanie krojów pisma i okładek, a siedem uczelni wystawia okładki książek zaprojektowane przez swoich studentów.
W latach 2019, 2020 i 2021 targów nie zorganizowano z różnych powodów, m.in. z powodu protestów, eksplozji w porcie w Bejrucie i prac remontowych, a wznowiono je w marcu 2022 roku. Dla mnie ich kontynuacja niesie prosty przekaz: nawet w najtrudniejszych czasach książka pozostaje miejscem, w którym ludzie się spotykają.
Źródło: Al Jazeera Net
Książka obrazkowa Kireteru (Jest przecięte) autorstwa Noritake Suzuki została wybrana laureatką Wielkiej Nagrody 36. edycji konkursu Wioski Książek Obrazkowych Kenbuchi. Przeczytałam o tym w artykule Real Sound Book i tak się ucieszyłam, że chciałam się tym podzielić.
Ta nagroda wyróżnia się tym, że o wyborze decydują głosy czytelników odwiedzających Muzeum Książki Obrazkowej w Kenbuchi na Hokkaido, a nie komisja ekspertów. Artykuł opisuje ją jako ciepłą nagrodę bliską codziennemu życiu. W tym roku zwycięzca został wybrany spośród 269 zgłoszonych prac.
Kireteru (Poplar, październik 2025) to druga książka z serii «?i!». Smakowicie wyglądająca roleta wydaje się przecięta, a mimo to dzieją się nieoczekiwane rzeczy. Według artykułu to humorystyczna książka obrazkowa, zabawna zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Pierwsza część, Tareteru (Kapie), miała wiele dodruków, a cała seria sprzedała się w ponad 160 tysiącach egzemplarzy.
Suzuki urodził się w 1975 roku w Hamamatsu w prefekturze Shizuoka. Przed zostaniem autorem książek obrazkowych pracował jako grafik. Otrzymał nagrodę czytelników 17. Japońskiej Nagrody Książki Obrazkowej za Boku no Toire (Moja toaleta), 62. Nagrodę Shogakukan za kulturę wydawniczą dla dzieci za Shigotoba Tokyo Skytree (Miejsce pracy: Tokyo Skytree), pierwsze miejsce w Nagrodach MOE księgarń z książkami obrazkowymi 2022 za Ookii Pinch Zukan (Wielki kłopot, obrazkowy słownik) oraz pierwsze miejsce w edycji 2024 za Ookii Pinch Zukan 2.
Najbardziej podoba mi się to, że nagrodę wyznaczyły głosy czytelników. Doceniono książkę, po którą sięgają ludzie w każdym wieku, od małych dzieci po dorosłych, i po prostu uznają ją za zabawną. Jeśli ta książka cię zainteresuje, możesz jej poszukać w księgarni lub bibliotece.
Źródło: Real Sound Book
Z okazji Tygodnia Zakazanych Książek Amerykańskie Stowarzyszenie Bibliotek (ALA) opublikowało listę 150 najczęściej kwestionowanych książek udokumentowanych w latach 1990–2025. Brittany Allen z Literary Hub przejrzała ją według kategorii. Jej analiza zainteresowała mnie bardziej niż liczby w nagłówku.
Najpierw kontekst: Biuro Wolności Intelektualnej ALA odnotowało w zeszłym roku 4235 kwestionowanych tytułów, drugi najwyższy wynik w historii. Z 150 pozycji na liście 20 to klasyka dla dorosłych, w tym Zabić drozda Harper Lee i Wiem, dlaczego śpiewa ptak w klatce Mai Angelou, a także utwory Salingera, Twaina, Wrighta, Morrison i Huxleya. Allen zaskoczyło, że na liście znalazły się też nowsze książki, na przykład Homegoing Yaa Gyasi i Woda dla słoni Sary Gruen.
Najliczniejszą grupą jest literatura young adult, z 81 tytułami. Allen zauważa, że książki o płci i treściach seksualnych były kwestionowane częściej niż te o przemocy z użyciem broni, przemocy rasowej, chorobach psychicznych, narkotykach czy doświadczeniach imigrantów. Ellen Hopkins ma na liście 14 książek, a Lauren Myracle sześć. Jest też 11 tytułów dla dzieci i młodszych czytelników, głównie o tożsamości płciowej lub rodzinach queer, na przykład Julián jest syrenką i I Tango są trzy. Ponadto osiem powieści graficznych, osiem wspomnień i dziesięć książek romantasy, z których dziewięć napisała Sarah J. Maas.
Pojawiają się też osobliwości: pięć poradników o dojrzewaniu, jeden podręcznik antyrasistowski i grupa trudna do zaklasyfikowania, w której są dwa zbiory Rupi Kaur oraz antologia opowieści o duchach. Allen sugeruje, że może to być pozostałość po panice satanistycznej.
Jej wniosek jest taki, że cenzorzy wykazują niewielką logikę w swoich wyborach, i zachęca czytelników do sięgnięcia po tytuły, które są zestawione na stronie ala150.org. Uważam, że to praktyczny sposób, by uczcić ten tydzień: przeczytać choć jedną z tych książek.
Źródło: Literary Hub
Przez kilka lat śledziłem plotki o prawach i przekładzie, i proszę: wydawnictwo Azbuka wydaje „Against the Day” Thomasa Pynchona w przekładzie Maksima Niemcowa. To najdłuższa powieść autora, 1232 strony, po raz pierwszy wydana po angielsku w 2006 roku.
Na portalu Gorky Stanisław Raspieczenko szczegółowo omawia, czego się spodziewać. Akcja obejmuje mniej więcej lata 1893–1920: od wystawy światowej w Chicago po pierwszą wojnę światową. Około dwustu postaci, rodzinne wątki górników i wynalazców, okultystyczny kryminał, a osobno „Chums of Chance” na sterowcu „Inconvenience”, którzy nadają książce niemal przygodowy klimat.
Szczególnie podoba mi się, jak w tekście zbiegają się druga rewolucja przemysłowa, anarchizm, „wojna prądów” Tesli i Edisona, eksperyment Michelsona–Morleya, a nawet katastrofa tunguska. Przy tym w porównaniu z „Tęczą grawitacji” czyta się to jakby łatwiej, i właśnie w tym, jak pisze recenzent, tkwi pułapka: zakończenia nie układają się w zgrabną układankę.
Jeśli tęsknicie za „tym prawdziwym”, ambitnym Pynchonem, a nie tylko za ekranizacjami w rodzaju „Jednej bitwy po drugiej”, jesień 2026 to dobry moment, by sięgnąć po grube tomisko i się nie spieszyć.
Źródło: Gorky
