Herbata i ceremonia herbaty

Od tylu lat piję herbatę, a „sztuka herbaty” i „droga herbaty” zawsze były dla mnie tym samym – dopóki niedawno nie wpadł mi w ręce artykuł o różnicy między nimi. Dopiero wtedy wszystko naprawdę stało się jasne. Okazuje się, że ten jeden znak różnicy to różnica między formą a duchem – i dwa zupełnie odmienne poziomy picia herbaty.

Artykuł wyjaśnia to bardzo przejrzyście: w sztuce herbaty chodzi o „sztukę”, czyli widoczną umiejętność, której można się nauczyć. Od podgrzewania czarek i filiżanek po nalewanie wody z wysoka, od „trzech elementów” gaiwanu po degustację i wąchanie aromatu – każdy krok można opanować dzięki systematycznemu treningowi, a celem jest przyjemność estetyczna. W drodze herbaty natomiast chodzi o „drogę”: to filozofia doskonalenia ducha poprzez herbatę, oparta na „harmonii, szacunku, czystości i spokoju” oraz idei, że „zen i herbata mają jeden smak”, a jej celem jest rozwój duchowy. Mówiąc prościej, sztuka herbaty to technika z porządku rzeczy konkretnych, a droga herbaty to zasada z porządku metafizycznego.

Artykuł przytacza zdanie badaczki kultury herbaty Wang Ling z książki „Chińska kultura herbaty”, które szczególnie zapadło mi w pamięć: sztuka herbaty to zewnętrzna forma kultury herbaty, a droga herbaty – jej duch i istota. Posłużyła się też porównaniem: sztuka herbaty bez drogi herbaty jest jak ciało bez duszy, a droga herbaty bez sztuki herbaty to zamek na lodzie. Jak się nad tym zastanowić, tak właśnie jest. Japońska ceremonia herbaty, choć przywiązuje ogromną wagę do rytuału, w swoim rdzeniu sprowadza się do czterech słów: „harmonia, szacunek, czystość, spokój”; a za dwudziestoma jeden krokami herbaty gongfu z Chaoshan kryje się duch równości zawarty w ruchach „Guan Gong obchodzi miasto” i „Han Xin dokonuje przeglądu wojsk”.

Z czasem i do mnie to dotarło: sztuka herbaty jest jak łódź, a droga herbaty jak morze; łódź bez morza nie ma kierunku, a bez łodzi trudno przepłynąć morze. Kto chce wnieść do życia więcej piękna, może zacząć od sztuki herbaty: poćwiczyć z gaiwanem, nauczyć się kontrolować temperaturę wody, nakryć stół do herbaty. Kto szuka duchowego rezonansu, może sięgnąć po zasadę „starannego postępowania i skromnej cnoty” z „Kanonu herbaty” Lu Yu albo w ciszy powoli smakować filiżankę herbaty.

Ostatecznie najwyższym poziomem picia herbaty jest niesienie drogi poprzez sztukę i doskonalenie się w obu jednocześnie. Następnym razem, gdy będziesz parzyć herbatę, zapytaj też siebie: czy ta dzisiejsza filiżanka to sztuka, droga, czy współbrzmienie sztuki i drogi?

Źródło: Baijiahao

Все говорят о Великом шёлковом пути, а у Сибири был свой великий маршрут — Чайный путь. И его сердцем была Кяхта, маленький городок на границе с Монголией. Недавно попался большой материал о ней, делюсь главным.

Кяхту основали в 1727 году как пограничный форпост, но очень скоро она стала главными торговыми воротами империи: через неё шла почти вся торговля России с Китаем, и прежде всего — чай. Уже в середине XVIII века здесь проходило 67% товарооборота России с азиатскими странами, а в лучшие годы городок приносил казне 8–9% всех её доходов. По подсчётам Карла Маркса, к середине XIX века в Кяхте продавали 1 миллион 750 тысяч ящиков чая в год.

Почему кяхтинский чай ценили выше английского? Всё дело в сухопутной доставке. Британские корабли везли чай через океан, и в трюмах он нередко подмокал и набирался неприятных запахов. Кяхтинский чай шёл почти целиком по суше — в Европе его хвалили за чистый вкус и красоту заварки, да и стоил он дешевле чая Ост-Индской компании. Существовала даже особая маркировка, чтобы защитить его от подмеси низкосортного английского.

Купцы-кяхтинцы — Трапезниковы, Медведниковы, Баснины, Молчановы, Лушниковы, Сабашниковы, Старцевы и другие — сколотили огромные состояния, но оставили после себя не только особняки и платья от Ворта. На их деньги открывались школы, женская гимназия, реальное училище, первая публичная библиотека и первая забайкальская газета «Кяхтинский листок». Купец Алексей Старцев подарил свой особняк отделению Русского географического общества — так появился Кяхтинский краеведческий музей, старейший музей Сибири.

Закат пришёл в конце XIX века: открытие Суэцкого канала в 1869 году, а затем Транссиб, прошедший мимо Кяхты, увели чай на другие маршруты. Сегодня это скромный пограничный город, но мне нравится мысль, которой заканчивается статья: когда в следующий раз будете заваривать чай, вспомните Кяхту.

Источник: Сибирский. Новостной

Podczas gdy matcha i zielona herbata zyskują dużą uwagę w mediach społecznościowych, biała herbata dotąd pozostawała raczej w cieniu. Niemieckie Stowarzyszenie Herbaty i Herbat Ziołowych uważa, że może się to zmienić, według komunikatu prasowego z 9 marca 2026 roku.

Biała herbata powstaje z młodych pąków i liści krzewu herbacianego Camellia sinensis i prawie nie jest przetwarzana. Liście więdną przez 24 do 72 godzin w zacienionym, dobrze wentylowanym miejscu, a następnie suszy się je na słońcu lub w niskiej temperaturze. Dzięki temu zachowuje się srebrzysty meszek pąków, a aromat jest łagodny, lekko słodkawy lub kwiatowy. Biała herbata jest tylko lekko fermentowana, w około 5 do 10 procentach, zawiera mniej garbników i kofeiny niż zielona herbata i jest bogata w przeciwutleniacze, takie jak katechiny i polifenole.

Do zaparzania stowarzyszenie zaleca zazwyczaj wodę o temperaturze 70–80 stopni. Początkującym poleca się Pai Mu Tan (kwiatowy, z prowincji Fujian), mocniejszą Shou Mei oraz specjalną odmianę Silver Needles. Kyra Schaper ze stowarzyszenia opisuje tę powściągliwą łagodność jako zaskoczenie dla tych, którzy zwykle piją czarną lub zieloną herbatę.

Podoba mi się myśl, że niektóre herbaty nie przekonują przy pierwszym łyku, lecz dopiero przy drugim. Dla kogoś, kto chce powoli poznawać subtelne aromaty, to dobry początek.

Źródło: Deutscher Tee & Kräutertee Verband

Agencja ANTARA napisała o Eko Wuryanto, przedsiębiorcy zajmującym się herbatą we wsi Kemuning w Ngargoyoso, w regencji Karanganyar, w Jawie Środkowej. W 2012 roku porzucił pracę najemną, widząc potencjał herbaty Kemuning, która wtedy nie była jeszcze znana turystom.

Kapitał początkowy wyniósł około 8 milionów rupii, a sprzęt był prosty, częściowo wykonany przez niego samego. Pierwszy zysk wynosił zaledwie około 300 tysięcy rupii miesięcznie, a produkcja około 50 kilogramów miesięcznie nie zawsze znajdowała nabywców. Obecnie jego firma wraz z 26 rolnikami na około pięciu hektarach przetwarza 5–6 ton herbaty miesięcznie i płaci co najmniej 5000 rupii za kilogram świeżych pąków.

Produkty to nie tylko zwykła herbata: są też herbaty zielone, czarne, białe, jaśminowe, imbirowe, z trawy cytrynowej, owocowe, korzenne oraz matcha. Jest także herbata Rako, która smakuje jak kawa i, jak mówi, rośnie na dawnych plantacjach kawy. Miesięczne przychody wzrosły z około 85 milionów rupii w 2023 roku do 250–300 milionów w 2026 roku, a liczba odbiorców z 235 do około 620. Po udziale w targach w Surabaja poznał kupców z Boyolali, którzy zamawiają obecnie około 3000 produktów dziennie. Firma jest mikro- i małym przedsiębiorstwem wspieranym przez Bank Indonezji.

Najbardziej zapadło mi w pamięć jego stwierdzenie, że zysk nie należy tylko do niego. Takie historie przypominają, że jedna filiżanka lokalnej herbaty może oznaczać utrzymanie dla wielu rodzin rolniczych.

Źródło: ANTARA News

Według relacji CNA z 5 października cena skupu liści herbaty w gminie Mingjian w hrabstwie Nantou spadła do niedawnego minimum, podczas gdy koszty produkcji i materiałów nadal rosną. Plantatorzy herbaty i cały łańcuch dostaw znaleźli się w trudnej sytuacji.

Szefowa hrabstwa Nantou, Hsu Shu-hua, powiedziała, że przekazała obawy rolników Ministerstwu Rolnictwa i zażądała od rządu centralnego konkretnych działań. Jak stwierdziła, ministerstwo wcześniej zapowiadało, że dopłaty trafią częściowo do rolników, a częściowo do kupców herbaty. Poprosiła też posłów o pomoc w kontaktach z ministerstwami, a hrabstwo zamierza współpracować przy każdej dopłacie i wraz ze stowarzyszeniem rolników z Mingjian badać kwestie sprzedaży i skupu. Zwróciła uwagę, że sprzedaż kupcom z Chin kontynentalnych spadła, a hrabstwo rozwija kanały zbytu w innych miastach.

Inny kandydat na szefa hrabstwa, Wen Shih-cheng, opowiada się za wyższymi dopłatami: chce, by Agencja ds. Żywności i Rolnictwa podniosła wsparcie do 3 nowych dolarów tajwańskich za katti, czyli około 5 dolarów za kilogram. Twierdzi, że razem z wójtem gminy Mingjian wielokrotnie zgłaszał tę sprawę urzędnikom rządu centralnego.

Ta wiadomość sprawiła, że pomyślałem, iż pijąc herbatę, widzimy napar i aromat, ale za nimi stoją obawy rolników przed wahaniami cen. Jakakolwiek dopłata zostanie ostatecznie ustalona, mam nadzieję, że plantatorzy herbaty osiągną rozsądny dochód, by tajwańska herbata mogła zachować swoją jakość.

Źródło: CNA

Wraz z ochłodzeniem pogody firma Ahmad Tea z Hampshire promuje zestaw jesiennych mieszanek: Chai Spice, Cinnamon Haze, Vanilla, Cinnamon & Apple, Blackcurrant Burst oraz Rooibos & Cinnamon. Nagłówek mówi o pięciu herbatach, ale na liście jest ich w rzeczywistości sześć.

Uzasadnienie jest takie, że ciepłe przyprawy, dojrzałe owoce i słodkie aromaty w chłodniejszą pogodę wydają się bogatsze i bardziej satysfakcjonujące. Firma podkreśla, że dodane smaki mają uzupełniać herbatę, a nie ją przytłaczać, zachowując żywy charakter dobrych kenijskich i innych wschodnioafrykańskich czarnych herbat.

Są też propozycje do parowania. Herbaty korzenne pasują do owsianki, pieczonych owoców i ciast, wanilia dobrze komponuje się z deserami i słodkim pieczywem, mieszanki owocowe przełamują tłuste potrawy, a mocne czarne herbaty pasują do obfitego śniadania. Rooibos & Cinnamon nie zawiera kofeiny, więc to dobry wybór na wieczór.

Artykuł zwraca też uwagę, że aromat i smak są powiązane z pamięcią i porą roku, i być może dlatego cynamon, wanilia i jabłko wydają się w październiku tak kojące. Aromatyzowane mieszanki nie każdemu kojarzą się z poważną herbatą, ale podoba mi się myśl o równowadze. Ciekaw jestem, po które z tych połączeń sięgają tutejsi miłośnicy herbaty, gdy wieczory robią się ciemne.

Źródło: Tea & Coffee Trade Journal

Lidl GB wprowadził na rynek Way To Go! Tea, którą firma opisuje jako pierwszą herbatę w Wielkiej Brytanii zaprojektowaną tak, by bezpośrednio przyczyniać się do zmniejszenia luki w godziwym dochodzie kenijskich plantatorów herbaty. Trafiła do sklepów pod koniec września, w ramach Fairtrade Fortnight.

Zasada jest prosta. Rolnicy nadal otrzymują minimalną cenę Fairtrade i premię Fairtrade, a dodatkowo za każdy kilogram trafia dopłata dla drobnych producentów z Kericho w Kenii. Lidl wspólnie z Fairtrade obliczył dla tej herbaty referencyjną cenę zapewniającą godziwy dochód. Według Fairtrade obecnie tylko jeden na pięciu kenijskich plantatorów herbaty zarabia co miesiąc wystarczająco, by pokryć podstawowe potrzeby.

Produkt to kenijska herbata jednorodna, sprzedawana za 1,99 funta za 80 saszetek, wykonanych w 100% z roślinnych włókien, które są biodegradowalne i nadają się do kompostowania. Lidl twierdzi też, że cała jego herbata czarna, zielona i rooibos pod własną marką jest już certyfikowana przez Rainforest Alliance lub Fairtrade, a firma jako pierwsza brytyjska sieć przeprowadziła ocenę wpływu na prawa człowieka w odniesieniu do kenijskiej herbaty.

Łatwo zapomnieć, przez ile rąk przechodzi tania filiżanka herbaty. Podoba mi się, że ta premiera nadaje konkretną liczbę pytaniu o uczciwe wynagrodzenie, zamiast tylko umieszczać logo na opakowaniu.

Źródło: Tea & Coffee Trade Journal

Światowe Targi Herbaty w Nantou zostały otwarte 3 października i potrwają do 11 października, czyli łącznie dziewięć dni. Agencja ds. Produktów Rolnych Ministerstwa Rolnictwa urządziła na terenie targów „Tematyczny pawilon herbaty ekologicznej”, mając nadzieję, że odwiedzający poznają terroir Tajwanu, pijąc herbatę.

Od 2019 roku agencja wspiera budowanie marki tajwańskiej herbaty ekologicznej, a od 2022 roku powierzyła Fundacji Tzu Chi na rzecz rozwoju rolnictwa ekologicznego zadanie zebrania producentów i marek herbaty ekologicznej z całego kraju pod nazwą „Ekologiczna herbata z wyspy”. W tym roku wystawia się 106 producentów herbaty ekologicznej z 16 hrabstw i miast, co stanowi ponad jedną trzecią wszystkich ekologicznych plantatorów herbaty na Tajwanie. Herbaty obejmują zielone, żółte, białe, Baozhong, oolong, Oriental Beauty, czerwony oolong i czarne.

Tegoroczny motyw to „Badania nad fotosyntezą”, które przyglądają się związkowi fotosyntezy herbaty ze współistnieniem herbaty i środowiska, łącząc ekspozycje przestrzenne, degustacje i doświadczenia interaktywne. W pawilonie kurs „Prezentacja herbaty z wyspy” przedstawia 106 wystawiających się marek, odbywa się też forum-salon „Badania nad fotosyntezą: międzydziedzinowe eksperymenty z herbatą”. Każdego dnia 28 grup producentów podaje też herbatę osobiście przy stołach na miejscu. Instytut Badań nad Roślinami Herbacianymi i Napojowymi ministerstwa założył „Tajwański Instytut Kultury Herbaty”, łączący tradycyjną sztukę parzenia herbaty, dobór herbat z pomocą AI i doświadczenia aromatyczne.

Najciekawsze wydaje mi się to, że sami producenci podają herbatę na miejscu. Usłyszeć bezpośrednio od ludzi, którzy uprawiają herbatę, robi o wiele większe wrażenie niż samo oglądanie ekspozycji. Jeśli będziecie mieli okazję odwiedzić Nantou, to dobra szansa, by poznać bogactwo smaków tajwańskiej herbaty.

Źródło: CNA

Państwowe przedsiębiorstwo herbaciane ÇAYKUR (Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü) ogłosiło w komunikacie z 28 sierpnia 2026 roku, że kampania skupu świeżych liści herbaty z trzeciego zbioru ruszy 1 września.

Zgodnie z komunikatem skup drugiego zbioru, rozpoczęty 8 lipca, zakończył się 28 sierpnia. Przedsiębiorstwo tłumaczy, że rozłożyło harmonogram skupu drugiego zbioru na dłuższy okres, uwzględniając regiony, w których herbata dojrzewa później. Producentów poproszono, by przy trzecim zbiorze zachowali tę samą staranność. Zapowiedziano też, że komunikaty będą wydawane przez cały okres zbiorów, a zainteresowane strony powinny je śledzić.

W tekście wyrażono także nadzieję, że jeśli trzeci zbiór przebiegnie dobrze, rok 2026 okaże się naprawdę dochodowy. W tekście nie ma informacji o cenach.

Jako ktoś, kto pije herbatę, cieszę się, że wiem, iż za każdą filiżanką stoi taki harmonogram i praca. Zbiór kilka razy w roku na deszczowych zboczach nad Morzem Czarnym sprawia, że herbata to dla nas coś więcej niż codzienny nawyk: staje się kulturą. A jak Państwo lubią herbatę: w jakim czajniczku i jak mocno parzoną?

Źródło: ÇAYKUR

Matcha to nie tylko zmielone zielone liście herbaty. Według recenzji ANTARA jest to tradycyjna japońska metoda uprawy i przetwarzania, wymagająca dużej precyzji, a każdy etap wpływa na kolor, aromat i naturalne umami.

Pierwszy etap to zacienianie. Około trzy–cztery tygodnie przed zbiorem krzewy herbaciane przykrywa się siatkami lub matami ze słomy (kanso), które blokują od 70 do 90 procent światła słonecznego. Mniej światła zwiększa zawartość chlorofilu, dzięki czemu zieleń jest głębsza, a poziom L-teaniny rośnie. Drugi etap to zbiór: zrywa się najmłodsze pędy z pierwszego zbioru (shincha), bo są najbogatsze w składniki odżywcze i antyoksydanty.

Trzeci etap to parzenie na parze przez 15–20 sekund w ciągu kilku godzin od zerwania, aby zatrzymać utlenianie enzymatyczne i zachować kolor. Czwarty to suszenie bez zwijania liści, a następnie sortowanie, by usunąć łodygi i grube włókna; efekt nazywa się tencha. Piąty to powolne mielenie tencha na granitowym młynie kamiennym (ishi-usu), który wytwarza zaledwie 30–40 gramów na godzinę, tak by ciepło tarcia nie zepsuło aromatu.

Spodobało mi się, że artykuł wyjaśnia, dlaczego matcha ceremonialna różni się od matchy kulinarnej: wszystko zależy od staranności przy zacienianiu i czystości tencha. Po poznaniu procesu wysoka cena matchy staje się o wiele bardziej zrozumiała.

Źródło: ANTARA News

8 października Spółdzielnia Handlu i Przemysłu Herbacianego Shizuoki ogłosiła, że 31 października zorganizuje „Chaloween”. To wydarzenie łączy herbatę z Halloween i odbędzie się na ulicy Keyaki w mieście Shizuoka.

Organizatorzy mówią, że przygotowali mnóstwo atrakcji, które ożywią ulicę, a stoisk z herbatą będzie dużo. Na stronie ogłoszenia nie podano szczegółowego programu ani godzin; według wszystkiego szczegóły są na stronie wydarzenia w domu towarowym Matsuzakaya w Shizuoce. Zgodnie z komunikatem spółdzielni tego samego dnia opublikowano też teledysk do „Chaloween”.

Kontakt: Spółdzielnia Handlu i Przemysłu Herbacianego Shizuoki (I piętro Domu Herbaty w Shizuoce, tel. 054-271-1955).

Herbata kojarzy się zwykle ze spokojem, więc pić ją w towarzystwie przebierańców na Halloween wydaje mi się świeżym pomysłem. Myślę, że to może być lekki sposób, by młodzi ludzie i rodziny zbliżyli się do herbaty, sprytny pomysł jak na Shizuokę, krainę herbaty. Chętnie będę śledzić sprawę, gdy pojawią się szczegóły.

Źródło: Spółdzielnia Handlu i Przemysłu Herbacianego Shizuoki

5 października firma Ito En wprowadziła w całym kraju dwie nowości w ramach swojej marki napojów matcha „matcha LOVE”: „latte z kawą matcha” i „latte Mont Blanc z matcha”.

Latte z kawą matcha trafia do butelkowej puszki o pojemności 280 ml i kosztuje 270 jenów (z podatkiem). Powstało ze stuprocentowej japońskiej matchy i kawy, inspirowane popularną „brudną matchą”, ale nie zawiera espresso. Latte Mont Blanc z matcha jest sprzedawane w puszce o szerokim otworze, o wadze 170 g, za 194 jeny (z podatkiem). Również wykonane jest z japońskiej matchy w 100%, a według producenta ma słodki smak przypominający prażone kasztany. Oba można pić na ciepło lub na zimno.

Ponadto latte matcha z jagodami i latte matcha z migdałami, które pojawiły się w marcu, zostały zmienione tak, by można je było pić zarówno na gorąco, jak i na zimno. Od tego samego dnia, 5 października, kosztują 270 jenów (z podatkiem). Jest też produkt we współpracy z niko and ... COFFEE, oferowany tylko przez trzy dni, od 10 do 12 października, na targach „UNI9UE PARK MARCHE'26” w Shinagawie; smoothie z kawą matcha kosztuje tam 680 jenów (z podatkiem).

To produkty dość odległe od herbaty z ceremonii parzenia herbaty, ale uważam za ciekawe, jak matcha rozpowszechniła się jako tak codzienny napój. Myślę, że wiele osób tej jesieni zechce spróbować wersji na gorąco.

Źródło: Ito En