Hikâyemin dünyası üzerinde çalışırken, fantastik edebiyatta dünya kurma sanatı hakkında düşünme biçimimi değiştiren bir makale buldum. Dünya kurmak, okurun içine girip dolaşabileceğini hissedeceği canlı ve kendi içinde tutarlı hayali bir çerçeve yaratmaktır. «Yüzüklerin Efendisi» ile Tolkien ve «Dune» ile Frank Herbert bu işin altın standardıdır.
Öğrendiğim en önemli fikir «buzdağı ilkesi»: Dünyam hakkında sayfaya yazdığımdan çok daha fazlasını bilmem gerekiyor. Görünmeyen ayrıntılar, okuru bir ansiklopediye boğmadan hikâyeye derinlik katıyor. Coğrafya ve iklimle başlıyorum, çünkü bunlar diğer her şeyi şekillendiriyor — insanların ne yediğini, nasıl yolculuk ettiğini ve nereye yerleştiğini. Haritayı çizmek mesafeleri, sınırları ve ticaret yollarını düşünmeme yardımcı oluyor.
Ardından toplumsal boyutu düşünüyorum: Gücü kim elinde tutuyor ve onu nasıl elde etti, değerler ve inançlar neler. En tehlikeli hata tek tip bir kültür yaratmaktır; gerçek toplumlar çeşitlidir ve lehçelerle, geleneklerle ve iç gerilimlerle doludur.
Son olarak, dünyada büyü ya da ileri teknoloji varsa, neyi yapıp neyi yapamayacağına dair net kurallar koyuyorum. Anahtar, okuru bilgiye boğmak yerine karakterlerin gözünden kademeli olarak açığa çıkarmaktır. Ve sonuçta her ayrıntı hikâyeye hizmet etmeli, yoksa orada yeri yoktur.
Kaynak: Letturia
Aynı geliştirici IdleCultivation'ın bir başka yazısı, Myriad Immortal Sect oyunundaki dünya haritasının nasıl üretildiğini anlatıyor; elle fantezi haritası çizen herkes için de kullanışlı bir kontrol listesi buldum.
Ana ders, arazi özelliklerinin rastgele noktalar yerine süreçleri izlemesi gerektiği. Dağlar tek tek yerleştirildiğinde zirveler “parazit gibi dağınık” duruyordu; bunun üzerine yazar kabartıyı sırtlar etrafında yeniden kurdu: artık her zirve bir sıra dağa aitti ve komşularının jeolojisini paylaşıyor. Düzeltmeden önce tek bir sırt, bitişik dört karede granit, kumtaşı, kar örtüsü ve volkanik kayayı karıştırıyordu.
Diğer düzeltmeler de aynı mantığı izliyor. Ağaçların boy aralığı dar olduğu için ormanlar park gibi görünüyordu; birkaç çok büyük ağaç ve bol çalılık eklenince sorun çözüldü. Biyomlar, bölgeleri idari ilçeler gibi hissettiren keskin çizgilerde buluşmak yerine geçiş bölgeleri üzerinden karışmalı. Otlar iklime uymalı ki zemin orada neyin yetiştiğini ima etsin.
Yerleşimlerin de var olmak için nedenlere ihtiyacı var. En büyük şehir, hiçbir gerçek şehirde olmayan bozulmamış bir ormanla çevriliydi; harita yalnızca 27 adlandırılmış yer ve başlangıç mezhebinin yakınında iki kısa yol içeriyordu. Yollar önemli, çünkü oyuncular onları takip ediyor. Yerler de adlarına benzemeli: yabani alanın yaklaşık dörtte biri boştu ve gizli krallıklar ile maden sahaları, asılı bir etiketin altında sıradan orman olarak çizilmişti.
En komik ayrıntı, yazarın doğrulayıcısının araziyi yalnızca her dört karede bir örneklemesiydi; sıkılaştırınca 250 yerleştirme hatası ortaya çıktı. Kontrollerimizin de bizim kör noktalarımızı paylaştığını hatırlatan iyi bir uyarı.
Kaynak: DEV Community
Neredeyse her fantezi ya da bilim kurgu evreninde kadim bilgiler kaybolmuştur ve bu çoğu zaman inandırıcı gelmez. Chris Winkle'ın Haziran ayında Mythcreants'te yayımlanan yazısı yedi neden sunuyor ve bunların birkaçını birleştirmeyi öneriyor.
Birincisi, bilgi erişilebilir kayıtlardan önce var olmuş olabilir: az yazan toplumlar geriye az şey bırakır ve elektronik depolama bile zamanla okunamaz hale gelebilir. İkincisi, dil ölmüş olabilir, kayıtlar okunmaz hale gelmiş olabilir ya da dilsel soykırım (linguicide) yoluyla kasıtlı olarak yok edilmiş olabilir. Üçüncüsü, bilgi o kadar büyük ve karmaşık olabilir ki parçaları dağılmış olabilir; Aristoteles'in Poetika'sı Arapça bir çeviri sayesinde ayakta kalmış, ama yalnızca trajedi hakkındaki yarısı.
Dördüncüsü, baştan beri bu bilgiye sahip kişi sayısı az olmuş olabilir. Bizans'ın yakıcı silahı Yunan ateşi o kadar sıkı korunmuştu ki tarifi sonunda kayboldu. Beşincisi, yaygın bir çöküş kurumları ve okuryazarlığı zedeleyebilir; Tunç Çağı'nın çöküşü ya da Roma'nın düşüşü gibi, ama ikisi de popüler imgenin öne sürdüğünden daha yavaş gerçekleşti.
Altıncısı, bilgi bir süreliğine işe yaramaz hale gelmiş olabilir. BBC yer açmak için Doctor Who'nun pek çok erken bölümünü sildi ve fantezi dünyasındaki bir büyü sistemi yüzyıllarca solup büyü kitaplarını anlamsız bırakabilir. Yedincisi, yanlış bilgi insanlara cevapları zaten bildikleri konusunda sahte bir güven verebilir; 1912'deki Piltdown Adamı sahtekârlığı da onlarca yıl boyunca böyle yaptı.
Bundan çıkardığım sonuç şu: bilgi, birçok insan için alakalı kaldığı sürece hayatta kalır. İnandırıcı bir kayıp teknoloji ya da kayıp bir büyü istiyorsan, sadece 'unutuldu' demek yerine dünyanın tarihine uyan nedenleri seç.
Kaynak: Mythcreants
Ücretsiz tarayıcı oyunu Myriad Immortal Sect'i geliştiren IdleCultivation'ın DEV Community'de yayımladığı bir geliştirme günlüğü, genel olarak dünya kurgusuna iyi uyarlanabilecek fikirler içeriyor. Yazar, dış dünya haritasının çalıştığını ama hâlâ bir arka planın üzerinde kayan bir karakter gibi göründüğünü düşünüyordu. Onu gerçek bir yer gibi hissettiren dört değişikliği anlatıyor.
Birincisi, etkileşim menzili bir özelliğe dönüştü. Şifalı ot toplamak ya da insanlarla konuşmak için gereken mesafe eskiden sabit bir değerdi; artık bir geliştirme niteliğine bağlı, bu yüzden daha güçlü karakterler daha uzağa erişebiliyor. İkincisi, canavarlar artık doğma noktalarında oturmak yerine kendi bölgelerinde dolaşıyor; böylece mezhepler arasındaki topraklar yaşanmış hissi veriyor. Üçüncüsü, rehberler yerine navigasyon noktaları var: dünyadaki bir fener yönü gösteriyor, ama arazi hâlâ oyuncu tarafından okunmak zorunda.
Dördüncü fikir en çok hoşuma gitti. Uçuş oyunun ortasında açılıyor, ama ilk sürümde herkes bir kılıç üzerinde uçuyordu ve altı mezhep de aynı görünüyordu. Artık her mezhebin kendi yöntemi var. Örneğin Tıp Kralı Vadisi'nin bir çırağı parlayan bir kazanın üzerinde uçuyor. Uçuşun da kuralları var: bir mezhebin büyük kalkanı yürüyerek geçişi engelliyor ama üzerinden uçulabiliyor, ve havada uzun süre kalmak enerji tüketiyor.
Buradan çıkan sonuç, bir yer hissinin görsel numaralardan değil, davranıştan doğduğu: sana tepki veren ve sen bakmadığında hareket eden şeylerden. Kurgu ya da masa oyunu için bir dünya icat eden biri için bu yararlı bir hatırlatma: her kültürün ve bölgenin nasıl göründüğünü değil, nasıl farklı davrandığını da sormak gerekir.
Kaynak: DEV Community
Oren Ashkenazi'nin Mythcreants'te yayımlanan Ağustos yazısı, sürekli aklıma gelen bir noktayı öne sürüyor: dünya kurgusu bir hikâyenin temel deneyimini desteklemeli, ama en ünlü öğelerden bazıları bunu sessizce baltalıyor.
Avatar: Son Hava Bükücü'deki Avatar Hali'ne bakalım. Aang'in neredeyse her dövüşü kazanmasını sağlayan bir tanrı moduydu; bu da elementlerin dövüş sanatları üzerine kurulu bir dizinin gerilimini zedeler. Orijinal dizi, dövüşleri hafif ve ölümcül olmayan tutarak bunu gizler, ama Ozai'ye karşı final yine de yapay hissettirir, çünkü beceri anlamsızlaşır.
X-Men'deki Profesör X'in zihin kontrolü de aynı sorunu taşır. Bir odadaki herkesi felç edebilen bir telepat, savaşlar başlamadan çoğunu bitirir; bu yüzden yazarlar onu çatışmalardan uzak tutar ya da düşmanlara zihinsel temasını engelleyen kasklar verir, bu da keyfi görünür.
Yazı ayrıca Tears of the Wolf romanını da ele alıyor. Romanda bir kahraman hem değerli bir şifacı hem de savaş büyüsü ustası, ama toplumu onun korunmak için bir kocaya ihtiyacı olduğunda ısrar ediyor. Bunun yanında, dağınık Jedi kurumu orijinal filmlerin gizemiyle çatışan Star Wars önceki hikâyeleri ve bir üretim kısayolu olarak başlayıp artık sızma ve kaçış sahnelerini gereksiz kılan Star Trek ışınlayıcıları var.
Kendi dünyasını kuran biri için ders şu: bir güç ya da teknoloji eklemeden önce, bunun gerilime ne yaptığını sor. Yeni bir hikâye bu tür sorunları baştan planlayabilir; uzun soluklu seriler ise onları sürekli yamalamak zorunda kalır.
Kaynak: Mythcreants
Habr'da masa üstü rol oyunu evreni “Neon Efsanesi” hakkında bir yazıya rastladım: sonsuz gece ve neon ışıkların şehri Gigapolis'te geçen, alışılmadık bir siberpunk. Orada altı ırktan insan olmayan varlıklar yaşıyor, insanlar ise Merkez denen gizli bir semtte saklanıyor. Şehirde çocuk doğmuyor: yeni gelenler dışarıdan geliyor, Merkez'de doğan bebekler önce insan oluyor, ancak daha sonra ırklardan birine dönüşüyor.
En çok sevdiğim şey “Rakam” oldu: “medya tanrıları” tarafından yönetilen, katmanlı bir sanal şehir kopyası. Dijital dünya tek renkli; cihazlar arasında yeşil bağlantı çizgileri görünüyor ve mesajlar ele geçirilebiliyor, silinebiliyor ya da değiştirilebiliyor. Güzel ve mantıklı bir ayrıntı da var: şehirde ateşli silah yok, çünkü Rakam'la bağlantı gerçek nesnelerin hızını sınırlıyor. Ayrıca kitap bulundurmak yasayla yasak.
Irklar kendine has tuhaflıklarla tasarlanmış. Neo-vampirlerin teni mavimsi siyah ve yerden yükseliyorlar; her gün başka bir varlığın “rengini içmek” zorundalar. Zen-chi'lerin eli yok; bunun yerine düşünce gücüyle yönettikleri, “parmakları” olan iki taş blok var. Diyotlar metal ya da plastikten varlıklar, yanlarında hologram bir hayvan yoldaşları var; mantar-morflar ise dilbilime ve hitabete bayılıyor. Ayrıca hayvan-insanlar ve gölgeler de var. Büyük sarsıntılardan sonra sakinler başka bir ırka “sürüklenebiliyor” bile.
Oyunun temeli “Antlaşma”: farklı kahramanlar Merkez'deki bir gözlemcinin verdiği ortak bir görevle birbirine bağlanıyor ve davet almak prestij sayılıyor. Kurallar için “Neon Efsanesi: Öğreti Soruları” uygulaması var; burada jeneratörler d6 zarının yerini alıyor, nadir ve karmaşık durumlarda ise tarot'un büyük arkana destesi kullanılıyor.
Bir dünyanın rastgele fikirlerden değil, birbirine bağlı kısıtlamalardan nasıl kurulduğunun güzel bir örneği.
Kaynak: Habr
Dünyamı daha iyi anlamak için sıklıkla kullandığım bir soru var: Yaratmış olduğum dünya, karakterlerin kararlarını etkiliyor mu ve bu da hikayenin gidişatını mı belirliyor? Eğer cevap "hayır" ise, o zaman sadece bir arka plan oluşturmuşum, gerçek bir dünya yaratmamışımdır.
Temel fikir basit ve güçlü: Kurgusal bir dünyada her şeyin bir bedeli vardır. Dünyanın her bir özelliği, bir çaba, bir yük anlamına gelmeli ve bu yük, o dünyada yaşayanlar için sürekli, istikrarlı ve en önemlisi, normalleştirilmiş olmalıdır. Hatta ütopik yerler bile ücretsiz değildir.
Burada sadece paradan bahsetmiyorum. Bedel, bir taşın mutfak eşyasına dönüşmesi, bir arazinin bir aileyi doyurması veya iyi anlatılmış bir hikayenin kolektif hafızayı harekete geçirmesi için gereken çabadır. İşte burada "lore" (dünya bilgisi) devreye girer.
Bunu en iyi özetleyen örnek, kırık bir kaptır. Karakterin "bana başka bir tane getirin", "başka bir tane yapalım" veya "başka yok" demesi, çok şey ifade eder: Karakterin kendisi, çevresi, kültürü ve bağlamı hakkında tek bir cümlede bilgi verir.
"Çatışma, çatışma, çatışma" demek, tek kuralmış gibi davranmak da beni ikna etmiyor. Çatışma yanlış bir kavram değil, ancak tek ve zorunlu bir şey de değil. Benim için "bedel" kavramı daha ince bir araç: Dünya, karakterleri şekillendirir, onları deforme eder, onlara bilgi verir ve bir amaç kazandırır.
Dünya, bizim dünyamıza benziyorsa, karakterler de bizim gibi davranır ve o zaman çok fazla çaba göstermemize gerek kalmaz. Ancak dünya farklıysa, her sahneyi dikkatlice inceleyerek, her karakterin yaptığı şeyin ona ne kadar "maliyet" olduğunu sormak değerlidir.
Kaynak: Guajars
note'ta yayımlanmış Bōyū Sakan hakkındaki dünya kurgusu yazısını okudum. Yaratıcı çalışmalar için bir sahne ayarı olarak yazılmış ve sessiz, nazik havası beni çok etkiledi.
Bōyū Sakan gerçek dünyada yok. Yalnızca derin bir keder, pişmanlık ya da yalnızlık taşıyarak uyuyan kişiler rüyada oraya ulaşabiliyor. Hayatta yalnızca bir kez ziyaret edilebiliyor. Çay evinde geçirilen zaman, kalbin ağırlığını yavaş yavaş hafifletiyor ve uyanınca o zaman bulanıklaşıyor. Bir istisna var: kalbi hafiflemeyenler her uykuda yeniden gelebiliyor. Nedeni açıklanmamış ve yazarın bu boşluğu bırakmış olmasını sevdim.
Bina gecenin sessizliğine sarılmış ve her misafir tek kişilik bir “hanare”ye götürülüyor. Yol gösterici, kiraz çiçeği yaprakları. Hanare, misafirin bir rüya bekçisiyle birebir vakit geçirdiği bir alan: çay ya da kahve köşesi, yatak odası ve banyosu var, iç mekânı misafirin kalbine göre değişiyor, bu yüzden hiçbir oda diğerine benzemiyor. Yazıda yuvarlak masa, yatak, hamam, veranda ve gece kiraz ağaçlarının olduğu bir bahçe gibi örnekler var.
Rüya bekçileri insan olmayan varlıklar: tilkiler, oni, yılanlar. Hikâye çekmeye çalışmıyorlar, sorunları çözmeye uğraşmıyorlar; sadece yanında duruyorlar. Sık gelen bir misafire özel duygular besleyebiliyorlar ve bu kurgu, “misafir” ve “bekçi” olarak başlayan bir ilişkinin zamanla yakınlaşmasına izin veriyor.
Bence bu dünyada kurallar az tutulmuş ve kendi eklemelerinizi yazmak için çok alan bırakılmış. Bir hikâye için sahne seçerken işinize yarayabilir.
Kaynak: note
note'ta Venedik'i andıran çöküntü içindeki bir su şehrini konu alan, ücretsiz yayımlanmış bir steampunk dünya tasarım kağıdı buldum. Yazarı 風嶺乃明. Metne göre roman, manga, oyun, illüstrasyon, masa üstü rol oyunları ve benzerleri için temel olarak ticari ya da ticari olmayan amaçlarla kullanılabilir ve değiştirilebilir. Ancak kağıdın kendisini kendi eseriymiş gibi yeniden dağıtmak ya da satmak yasaktır.
Bu dünyanın özü “yapay petrol (okyanus yağı)”. Şehri çevreleyen lagünden karbondioksit ve hidrojen çıkarılarak üretiliyor ve bundan elde edilen polimer deniz rüzgârının paslanmasına dayanıklı olduğu için şehrin zenginliğini ve sanayisini ayakta tutuyor. Teknolojinin çevreyle bu kadar iç içe olmasının dünyayı daha inandırıcı kıldığını düşündüm.
Araçlara da gök cisimlerinin adları verilmiş: şehrin kapısını koruyan zırhlı topçu gemisi “Neptün”, anakara ile şehri birbirine bağlayan deniz köprüsünde giden zırhlı tren “Halley” ve soyluların kullandığı alüminyum amfibi buharlı araba “Merkür”. Tek bir adlandırma kuralı belirlemek bütün dünyaya birlik duygusu katıyor, bu güzel bir örnek.
Araçların yanı sıra eşyalar da malzemesine göre derecelere ayrılmış, en iyileri “yıldız eşyaları” diye anılıyor. Rütbenin dilde bile görünmesi de ilginçti.
Sıfırdan bir dünya kurmak zor, bu yüzden paylaşılabilir bir dünya temelinin yayımlanmış olması takdir edilecek bir girişim.
Kaynak: note
Fantastik kurgularda büyü hızla anlatılır ama iyi yapmak zordur. Dünya kurma üzerine Almanca yazılmış bir yazıda yazar Joshua Martel, Ananthara adlı dünyasının büyü sistemini nasıl kurduğunu anlatıyor ve arkasındaki soru listesi bence çok faydalıydı. Temel fikir şu: büyü yalnızca gösterişli güçler sunmamalı. Kültürü, dini ve tarihi de şekillendirmelidir.
Önce kaynak gelir. Güç nereden geliyor: inançtan, kandan, bilgiden, duygulardan, ruhtan? Verilen yanıt siyaseti, çatışmaları ve kimliği belirler. Kendi sisteminde, Thal'Ithara'da, kaynak ruhtur; dolayısıyla büyü anılardan ve duygulardan doğar. Ardından okurun kuralları izleyebilmesi için elementler, sözcükler ya da ritüeller gibi tanınabilir bir örüntü gerekir.
Sınırlar, tabular ve bedeller hakkındaki bölüm özellikle hoşuma gitti. Yalnızca tanıdığı yerlere ışınlanabilen ya da yorumlaması gereken olası gelecekleri gören bir karakter, kendiliğinden daha ilgi çekici olur. Ustalık ham güç anlamına gelmek zorunda değildir; ölçülülük anlamına da gelebilir.
Sonra kültürlerin büyüye nasıl yaklaştığı meselesi geliyor. Bir bölgede tarihsel bir travma yüzünden bastırılır, bir başka yerde doğal döngünün bir parçası olarak anlaşılır, üçüncü bir yerde ise incelenir ve şifa için kullanılır. Buna ek olarak kendine özgü duyusal bir görsel dil, kötü adamların, devletlerin ya da piyasaların onu kötüye kullanıp kullanmadığını sınayan bir test ve hiçbir zaman uyanmayan "Dokunulmamışlar"a bakış da eklenir.
Son sınav basit ve tam isabet: büyü olmasaydı neler değişirdi? Cevap "neredeyse hiçbir şey" ise muhtemelen sadece süs. Bu soruyu kendi projelerim için bir ölçüt olarak kullanmak istiyorum.
Kaynak: World of Ananthara
Chris Winkle, Mythcreants'te dünya kurgusunun ortamına uyması gerektiğini ve büyük oyun dünyalarını olduğu gibi alan romancıların genellikle sıradan ve düzeltilmesi zor bir kurguya saplandığını savunuyor.
Oyunlar esnekliğe öncelik verir. Oyuncular karakterleri, görevleri ve oynama sırasını seçtiği için tasarımcılar çok sayıda ırk, sınıf, büyü türü ve yan görev sunar; her biri geri kalanla gevşek bağlı, kendi başına bir hikâyedir. Bu çeşitlilik, oyun dünyalarının çoğu zaman sıradan yüksek fantezi ya da uzay operasına kaymasının nedenidir ve oyunlarda ek içeriğin olağan olmasından dolayı bu kabul görür.
Romanlar doğrusaldır. Okurlar başka bir yol seçemez, bu yüzden genişlikten çok güçlü bir ana hikâye önemlidir. Bir roman tek bir kahramana ve binlerce yılda ilk büyü kullanıcısı gibi nadir, yüksek riskli bir unsura dayanabilir. Okurun neyi öğreneceğini kontrol etmek gizem yaratır; fantastik unsurları üst üste yığmak ise onu seyreltir. En çok tutarlılık önemlidir: her unsur hikâyeye ve dünyanın temasına hizmet etmelidir.
Yazı, aynı ortamda bir melek ile bir orkun birbiriyle çelişen mitolojileri ima ettiğini belirtiyor ve gerçek bir teması olmayan bir dünyanın örneği olarak Marvel evrenini gösteriyor. Uzun oyun saatleriyle oyun ortamlarını benimseyen yazarlar, bu karışımın başkalarına ne kadar alışılmadık göründüğünü çoğu zaman fark etmez, sonra sevilen unsurları kesmek ise acı verir.
İstisnalar da var: yorumcular, tie-in romanlarının ve Warhammer 40K'nın basılı olarak başarılı olduğunu not etti. Yine de ilham kaynağının nereden geldiğini başta sormak tavsiyesi saklanmaya değer.
Kaynak: Mythcreants
note'ta yayımlanan “Genno'nun Masasına Göz Atmak” serisinin dünya ayarları bölümünün ikinci kısmını okudum. Yazarın romanının dünyasını adım adım nasıl kurduğunu gösteren bir seri ve bu bölüm, yer ve düşman isimleri yaratmaya odaklanıyor.
Dikkatimi çeken, yazarın Kral Arthur efsanesini model alıp gerçek yer ve figürleri hafifçe kaydırarak yeni isimlere dönüştürmesi. Britanya, Garibuana olmuş; Cornwall, Hālvana; Logres Krallığı, başkenti Rondiorisu olan Rorēgusās Krallığı; Roma İmparatorluğu ise Irusurōm İmparatorluğu. Bir de yeni bir sahne eklenmiş: Eusustashia kıtası.
Düşmanlar da aynı yöntemle şekillenmiş. Sakson'lar Dagadlar, Cath Palug siyah bir yavru kedi görünümlü hayalet kedi Kitty Zabisutā, Twrch Trwyth ise canavar bir yaban domuzu Toruku Turuku olmuş. Kaynakları bilen gülümseyecek, bilmeyenler de kendine özgü bir tınısı olan isimlerle karşılaşacak.
Bir başka dikkat çekici nokta, oyun öğelerinin ele alınışı. Sistem ekranlarını doğrudan göstermek yerine yazar, meyhanedeki gacha makinelerini, çağırma taşlarını, iki para birimini, stamina'yı ve hazine sandıklı görevleri “hikâye dünyasının sağduyusu” olarak sunmayı planlıyor. Bunlar absürt komedi için kullanılacak ve ilk bölüm “öğretici bölüm” olacak.
Metin bana dünya kurmada asıl sanatın kaynak malzemeyi nasıl dönüştürdüğünde olduğunu bir kez daha hatırlattı. Duyurulan sonraki bölüm, beşinci bölüm, karakterleri anlatacakmış ve okumaya devam etmek istiyorum.
Kaynak: note
