Een mierensoort zonder mannetjes en werksters

Wie mieren houdt, kent het basispatroon: één koningin, veel werksters en in de zwermtijd een paar mannetjes. Des te verrassender vond ik een bericht uit Japan. Daarin staat een soort die dit patroon volledig omgooit.

Het gaat om Temnothorax kinomurai. Bij deze zeldzame mier groeien uitsluitend koninginnen op. Mannetjes en werksters ontbreken volledig. De jonge koninginnen dringen de nesten van de verwante soort Temnothorax makora binnen, doden daar met hun angel de koningin en een deel van de werksters en laten hun nakomelingen door de overlevende werksters grootbrengen.

Dat deze soort parasitair leeft, was al bekend. Onduidelijk was of het nageslacht werkelijk alleen uit koninginnen bestaat. Keiko Hamaguchi van het Kansai-onderzoekscentrum en haar team verzamelden zes kolonies, inclusief eieren en larven, en kweekten ze in het laboratorium. Toen alle jonge dieren volwassen waren, bepaalden ze kaste en geslacht, en het resultaat was duidelijk: er ontstonden alleen koninginnen.

Dat is mogelijk door parthenogenese: de koninginnen ontwikkelen zich uit onbevruchte eieren. Mannetjes zijn simpelweg niet nodig. Volgens de onderzoekers is de combinatie van parasitisme zonder eigen werksters en maagdelijke voortplanting bij mieren tot nu toe uniek. Andere parasieten hebben óf geen werksters óf geen mannetjes, maar nooit beide.

De hoofdauteur Jürgen Heinze van de Universiteit van Regensburg noemt de strategie onverwacht, maar evolutionair zinvol: de soort steekt al haar middelen in nieuwe jonge koninginnen. Het vind ik mooi hoe zo'n vondst het beeld van de 'typische' kolonie relativeert, het beeld waarop ook onze hobby rust. De studie verscheen in 2026 in Current Biology.

Bron: scinexx