Một loài kiến không có kiến đực và kiến thợ

Ai nuôi kiến đều biết mô hình cơ bản: một kiến chúa, nhiều kiến thợ và vài kiến đực vào mùa bay đàn. Vì vậy, một tin tức từ Nhật Bản khiến tôi bất ngờ. Nó mô tả một loài phá vỡ hoàn toàn mô hình đó.

Đó là Temnothorax kinomurai. Ở loài kiến hiếm này, chỉ có kiến chúa phát triển. Không có kiến đực, cũng không có kiến thợ. Kiến chúa non xâm nhập tổ của loài họ hàng Temnothorax makora, dùng ngòi đốt giết kiến chúa đang cư ngụ và một phần kiến thợ, rồi bắt những kiến thợ sống sót nuôi con của mình.

Người ta đã biết loài này sống ký sinh. Điều chưa rõ là con của nó có thực sự chỉ gồm kiến chúa hay không. Keiko Hamaguchi thuộc Trung tâm Nghiên cứu Kansai và nhóm của bà đã thu thập sáu đàn, có trứng và ấu trùng, rồi nuôi trong phòng thí nghiệm. Khi tất cả các cá thể non trưởng thành, họ xác định giai cấp và giới tính, và kết quả rất rõ ràng: chỉ có kiến chúa được sinh ra.

Điều này có thể nhờ sinh sản đơn tính, tức kiến chúa phát triển từ trứng không được thụ tinh. Kiến đực đơn giản là không cần thiết. Theo các nhà nghiên cứu, sự kết hợp giữa ký sinh không có kiến thợ riêng và sinh sản đơn tính là duy nhất trong loài kiến cho đến nay. Các loài ký sinh khác hoặc không có kiến thợ, hoặc không có kiến đực, nhưng chưa bao giờ thiếu cả hai.

Tác giả chính Jürgen Heinze thuộc Đại học Regensburg gọi chiến lược này là bất ngờ nhưng hợp lý về mặt tiến hóa: loài này dồn mọi nguồn lực cho những kiến chúa trẻ mới. Tôi thấy một phát hiện như vậy làm tương đối hóa hình ảnh đàn kiến "điển hình", hình ảnh mà thú chơi của chúng ta cũng dựa vào. Nghiên cứu được đăng năm 2026 trên Current Biology.

Nguồn: scinexx