گونه‌ای مورچه بدون نر و بدون کارگر

هر کسی که مورچه نگهداری کرده باشد الگوی پایه را می‌شناسد: یک ملکه، کارگرهای فراوان و چند نر در فصل پرواز. به همین دلیل خبری از ژاپن برایم شگفت‌آور بود. این خبر گونه‌ای را توصیف می‌کند که این الگو را کاملاً به هم می‌ریزد.

این گونه Temnothorax kinomurai است. در این مورچه کمیاب فقط ملکه‌ها رشد می‌کنند. نه نر هست و نه کارگر. ملکه‌های جوان به لانه‌های گونه‌ی خویشاوند Temnothorax makora نفوذ می‌کنند، با نیش خود ملکه‌ی ساکن و بخشی از کارگرها را می‌کشند و سپس کارگرهای بازمانده را وادار می‌کنند فرزندان آن‌ها را بزرگ کنند.

اینکه این گونه انگلی زندگی می‌کند از قبل معلوم بود. آنچه روشن نبود این بود که آیا نسل آن واقعاً فقط از ملکه تشکیل شده است. کیکو هاماگوچی از مرکز پژوهشی کانسای و تیمش شش کلنی شامل تخم و لارو جمع کردند و آن‌ها را در آزمایشگاه پرورش دادند. وقتی همه‌ی جوان‌ها بزرگ شدند، طبقه و جنسیت آن‌ها را تعیین کردند و نتیجه روشن بود: فقط ملکه به دنیا آمد.

این کار با پارتنوژنز ممکن می‌شود؛ یعنی ملکه‌ها از تخم‌های بارورنشده رشد می‌کنند. نر اصلاً لازم نیست. به گفته‌ی پژوهشگران، ترکیب انگل‌بودن بدون داشتن کارگر و تولیدمثل بکر تاکنون در میان مورچه‌ها منحصربه‌فرد است. انگل‌های دیگر یا کارگر ندارند یا نر، اما هرگز هر دو را ندارند.

ژورگن هاینتسه، نویسنده‌ی ارشد از دانشگاه رگنسبورگ، این راهبرد را غیرمنتظره اما از نظر تکاملی معقول می‌داند: گونه همه‌ی منابعش را صرف ملکه‌های جوان جدید می‌کند. به نظر من چنین یافته‌ای تصویر کلنی «معمولی» را نسبی می‌کند، تصویری که سرگرمی ما نیز بر آن بنا شده است. این پژوهش در سال ۲۰۲۶ در مجله Current Biology منتشر شد.

منبع: scinexx