باربارا کاسن و واژه‌هایی که از ما می‌گریزند

در میان تازه‌هایی که فرهنگستان فرانسه معرفی کرده بود، کتابی بود که بلافاصله دلم خواست دربارهٔ آن اینجا بنویسم: «Les Mots qui fuient» (واژه‌های گریزان) نوشتهٔ باربارا کاسن که ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ از سوی انتشارات فلاماریون منتشر می‌شود. کسی که وقتش را صرف یادگیری و مبادلهٔ زبان‌ها می‌کند، با پرسش اینکه واژه‌ها چگونه ما را ترک می‌کنند، از نزدیک درگیر می‌شود.

نقطهٔ آغاز ساده است: واژه‌ها چگونه از ما می‌گریزند، آیا راهی برای نگه داشتنشان هست، و پیری با زبان چه می‌کند؟ نویسنده که عضو فرهنگستان است، برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها گفتگو را برگزیده است. او با شاعر میشل دگی، عصب‌شناسان لوران کوهن، رافائل گایار و مارک ورنی، روان‌کاوان فرانسواز و ژان‌ژاک گوروگ، فیلمساز نوریت آویو، فیلسوف آلن بدیو، و انسان‌شناس وینسان دسپره گفتگو می‌کند، و همچنین با چند هوش مصنوعی که دافنه مارناه راه‌اندازی کرده است.

رشتهٔ اصلی کتاب در یک پرسش خلاصه می‌شود: آیا فراموشی شرط حافظه است؟ کتاب از خلال این گفتگوها هم به پیری شخصی می‌نگرد و هم به زمانهٔ ما.

یک جمله که در معرفی کتاب نقل شده بود در ذهنم ماند: «فراموشی از اسم‌های خاص آغاز می‌شود.» هر کس که یک بار نامی را بر سر زبان داشته و به یادش نیاورده، چه به زبان مادری و چه به زبانی خارجی، دقیقاً می‌داند منظور چیست.

هنوز آن را نخوانده‌ام، پس دربارهٔ موفقیتش چیزی نمی‌گویم. اما قرار دادن هوش مصنوعی در میان گفتگوگران کتابی دربارهٔ حافظهٔ واژه‌ها انتخابی جالب به نظرم می‌رسد. کنجکاوم تجربه‌های خودتان از واژه‌هایی را که می‌گریزند، به هر زبانی که باشد، بخوانم.

منبع: فرهنگستان فرانسه