تبادل زبان

متداول‌ترین مشکلی که در یادگیری زبان‌های خارجی رخ می‌دهد این است: شما واژگان و قواعد گرامری زیادی را یاد می‌گیرید، اما وقتی می‌خواهید صحبت کنید، فقط از چند کلمه و عبارت آشنا استفاده می‌کنید. اخیراً روش بسیار کاربردی به نام "یادگیری محدود" را خواندم.

این مفهوم بسیار ساده است: یک موضوعی را پیدا کنید که واقعاً به آن علاقه دارید و کنجکاوی در مورد آن دارید، و سپس با استفاده از منابع و رسانه‌های مختلف، به طور مکرر با آن در ارتباط باشید. نکته مهم این نیست که مدام مطالب جدید یاد بگیرید، بلکه این است که یک زبان خاص را در موقعیت‌های مختلف تکرار کنید. هنگامی که محتوا ثابت می‌شود، توجه شما به تدریج از "درک محتوا" به "چگونه این موضوع را بیان کنیم" منتقل می‌شود.

نویسنده اصلی، از تجربه خود مثال زد. او عاشق قهوه بود و وقتی بحثی را در مورد "نخوردن قهوه بلافاصله بعد از بیدار شدن" دید، از این موضوع برای تمرین زبان انگلیسی استفاده کرد: او به پادکست اندرو هوبرمان گوش داد، از ChatGPT خواست که این موضوع را به زبان انگلیسی توضیح دهد، از ChatGPT به عنوان یک معلم خصوصی صوتی استفاده کرد تا مستقیماً با او صحبت کند، مقالات مرتبط را در اینترنت خواند و پادکست‌های مختلف با دیدگاه‌های متفاوت به زبان انگلیسی و چینی گوش داد.

او واقعاً اطلاعات جدید زیادی در مورد قهوه یاد نگرفت، اما دستاوردهای زبانی او کاملاً متفاوت بود. او که قبلاً فقط می‌توانست بگوید "drink coffee later"، بعدها در منابع مختلف با عباراتی مانند "delay your morning coffee"، "wait about 90–120 minutes"، "There's solid evidence that..." و "consume caffeine on an empty stomach" مواجه شد. او همچنین کلماتی مانند "overly wired" (بسیار پرانرژی بعد از نوشیدن قهوه) و "lethargy" (بی حالی) را یاد گرفت. خواندن یک مقاله، این عبارات را فقط به عنوان "عباراتی که دیده است" نشان می‌دهد؛ اما وقتی یک موضوع را چندین بار گوش می‌دهید، می‌خوانید و در مورد آن صحبت می‌کنید، این عبارات شروع به تکرار در موقعیت‌های مختلف می‌کنند.

به نظر من، این جمله بسیار خوب است: "تکرار، نه کلمات، بلکه موقعیت‌های واقعی استفاده از زبان است." شما شروع به درک می‌کنید که یک کلمه معمولاً با چه محتوایی همراه است، در چه موقعیت‌هایی استفاده می‌شود و مردم واقعاً چگونه در مورد آن صحبت می‌کنند.

این روش به ویژه برای کسانی که پایه خوبی دارند، اما در مرحله‌ای گیر کرده‌اند که "می‌دانند، اما نمی‌توانند به آن فکر کنند"، بسیار مناسب است. این مقاله در مورد زبان انگلیسی است، اما به نظر من، این روش را می‌توان برای هر زبانی به کار برد: ابتدا یک موضوعی را انتخاب کنید که اخیراً در مورد آن کنجکاو هستید، و سپس با استفاده از پادکست‌ها، فیلم‌ها، مقالات و گفتگو با هوش مصنوعی، به دنبال آن باشید، و در نهایت سعی کنید آن را با کلمات خودتان بیان کنید.

منبع: Chang Sheng Education NTE

وقتی تصمیم گرفتم برای تبادل فرهنگی اقدام کنم، مرتکب اشتباه رایجی شدم و اول از همه، کشور مقصد را انتخاب کردم. در واقع، نقطه شروع باید هدف باشد: آیا می‌خواهید یک زبان را بیاموزید، در خارج از کشور کار کنید یا مدرک دانشگاهی بگیرید؟ هر کدام از این پاسخ‌ها، شما را به یک نوع برنامه متفاوت هدایت می‌کند - دوره زبان، برنامه کار و سفر، پرستاری در خانواده، کار و گردشگری یا کار داوطلبانه - که هر کدام هزینه‌ها و شرایط زمانی خاص خود را دارند.

وقتی هدف مشخص شد، انتخاب کشور مقصد آسان‌تر می‌شود. ایالات متحده، کانادا، استرالیا و ایرلند، مقاصد محبوب برای دانشجویان تبادلی هستند، اما پرتغال، مالت، اسپانیا و آفریقای جنوبی، گزینه‌های بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تری هستند. بهتر است هزینه زندگی را مقایسه کنید: اجاره یک اتاق در دوبلین به راحتی از 800 یورو در ماه بیشتر می‌شود، در حالی که در لیسبون، معمولاً بین 500 تا 700 یورو است.

سپس، نوبت به مسائل اداری و بودجه می‌رسد. برای این کار، به پاسپورت با حداقل شش ماه اعتبار، ویزا (بسته به کشور مقصد)، بیمه درمانی بین‌المللی و نامه پذیرش از دانشگاه نیاز دارید. من یک جدول تهیه کردم که شامل سه بخش بود: هزینه‌های قبل از سفر، هزینه‌های ماهانه در کشور مقصد و یک مبلغ برای مواقع اضطراری (حداقل دو ماه).

اکنون، اقدام به صورت مستقل، رایج‌تر شده است و اکثر دانشگاه‌ها، ثبت‌نام مستقیم از طریق وب‌سایت را قبول می‌کنند. اگر قصد استفاده از آژانس را دارید، حداقل سه پیشنهاد قیمت را مقایسه کنید. مهم‌ترین نکته این است که از قبل برنامه‌ریزی کنید: هرچه زودتر، بهتر.

منبع: همه چیز درباره تبادل فرهنگی.

برای کسانی که سرنوشت زبان‌ها را دنبال می‌کنند، خبری جالب دارم. وزارت آموزش پایه و متوسطه‌ی اندونزی (Kemendikdasmen) قصد دارد تا سال ۲۰۴۵ زبان بهاسا اندونزیایی را به زبان مجامع بین‌المللی، از جمله سازمان ملل، تبدیل کند. این تاریخ با برنامه‌ی Indonesia Emas و صدمین سالگرد استقلال همزمان است. این هدف را Hafidz Muksin، رئیس آژانس توسعه و ترویج زبان، پس از مراسم قدردانی از جشنواره Handai Indonesia 2026 در جاکارتا در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد.

به‌عنوان پشتوانه‌ی امیدواری، برنامه‌ی BIPA (بهاسا اندونزیایی برای گویشوران خارجی) را یادآور شد که هم‌اکنون در ۶۲ کشور اجرا می‌شود. دوره‌ی ویژه‌ی BIPA برای دیپلمات‌ها هم از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۵ تا ۳۱ مه ۲۰۲۶ برگزار شد، حضوری و آنلاین، با دو برنامه‌ی ۵۰ و ۱۰۰ ساعته. شرکت‌کنندگان سفیران، دیپلمات‌ها و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی در جاکارتا بودند.

ارقام نسبتاً دقیق است: ۱۸۱ ثبت‌نام از ۶۷ نمایندگی کشورهای دوست و سازمان‌های بین‌المللی. از این تعداد، ۶۳ نفر برنامه‌ی ۵۰ ساعته و ۴۲ نفر برنامه‌ی ۱۰۰ ساعته را تمام کردند. به گفته‌ی Hafidz، بهاسا اندونزیایی هم‌اکنون یکی از زبان‌های رسمی یونسکو است و چنین دوره‌هایی باید دیپلماسی زبانی را تقویت کند.

خواندن این خبر برایم خوشایند بود، چون یادگیری زبان اغلب با کنجکاوی درباره‌ی فرهنگ یک کشور آغاز می‌شود. سال ۲۰۴۵ هنوز دور است و هدف بلندپروازانه است، اما شمار کشورهایی که دوره‌ی BIPA باز می‌کنند نشان‌دهنده‌ی علاقه‌ی واقعی است.

به کسانی که اینجا بهاسا اندونزیایی یاد می‌گیرند: کدام بخش برایتان سخت‌تر است، پیشوندها و پسوندها (imbuhan) یا واژگان روزمره؟

منبع: ANTARA

در میان تازه‌هایی که فرهنگستان فرانسه معرفی کرده بود، کتابی بود که بلافاصله دلم خواست دربارهٔ آن اینجا بنویسم: «Les Mots qui fuient» (واژه‌های گریزان) نوشتهٔ باربارا کاسن که ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ از سوی انتشارات فلاماریون منتشر می‌شود. کسی که وقتش را صرف یادگیری و مبادلهٔ زبان‌ها می‌کند، با پرسش اینکه واژه‌ها چگونه ما را ترک می‌کنند، از نزدیک درگیر می‌شود.

نقطهٔ آغاز ساده است: واژه‌ها چگونه از ما می‌گریزند، آیا راهی برای نگه داشتنشان هست، و پیری با زبان چه می‌کند؟ نویسنده که عضو فرهنگستان است، برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها گفتگو را برگزیده است. او با شاعر میشل دگی، عصب‌شناسان لوران کوهن، رافائل گایار و مارک ورنی، روان‌کاوان فرانسواز و ژان‌ژاک گوروگ، فیلمساز نوریت آویو، فیلسوف آلن بدیو، و انسان‌شناس وینسان دسپره گفتگو می‌کند، و همچنین با چند هوش مصنوعی که دافنه مارناه راه‌اندازی کرده است.

رشتهٔ اصلی کتاب در یک پرسش خلاصه می‌شود: آیا فراموشی شرط حافظه است؟ کتاب از خلال این گفتگوها هم به پیری شخصی می‌نگرد و هم به زمانهٔ ما.

یک جمله که در معرفی کتاب نقل شده بود در ذهنم ماند: «فراموشی از اسم‌های خاص آغاز می‌شود.» هر کس که یک بار نامی را بر سر زبان داشته و به یادش نیاورده، چه به زبان مادری و چه به زبانی خارجی، دقیقاً می‌داند منظور چیست.

هنوز آن را نخوانده‌ام، پس دربارهٔ موفقیتش چیزی نمی‌گویم. اما قرار دادن هوش مصنوعی در میان گفتگوگران کتابی دربارهٔ حافظهٔ واژه‌ها انتخابی جالب به نظرم می‌رسد. کنجکاوم تجربه‌های خودتان از واژه‌هایی را که می‌گریزند، به هر زبانی که باشد، بخوانم.

منبع: فرهنگستان فرانسه

در ۲ اکتبر ۲۰۲۶ آژانس امور فرهنگی ژاپن نتایج «نظرسنجی درباره‌ی زبان ملی» دوره‌ی Reiwa 7 (سال مالی ۲۰۲۵) را منتشر کرد. از آنجا که این نظرسنجی هر ساله توجه کسانی را که به زبان اهمیت می‌دهند جلب می‌کند، می‌خواهم خلاصه‌ی منتشرشده را مرور کنم.

هدف این نظرسنجی شناخت برداشت و درک مردم ژاپن از زبان ملی، کمک به تدوین سیاست‌های زبانی و برانگیختن علاقه‌ی عمومی به زبان است. این نظرسنجی از شهروندان ژاپنی ۱۶ ساله و بالاتر در سراسر کشور پرسیده شد و در مارس ۲۰۲۶ به‌صورت پستی انجام شد. حجم نمونه ۶۰۰۰ نفر، پاسخ‌های معتبر ۳۷۷۷ و نرخ پاسخ ۶۳٫۰ درصد بود.

شش موضوع پوشش داده شده: علاقه به زبان؛ عادت به نوشتن با دست و نظر درباره‌ی نوشتار عمودی؛ نظر درباره‌ی ژاپنی معیار و گویش‌ها؛ القاب احترام‌آمیز و سبک گفتار؛ نگارش واژه‌های وام‌گرفته؛ و معنای اصطلاحات و عبارات.

درصد هر پاسخ در فایل PDF «خلاصه‌ی نتایج» پیوست انتشار آمده است، بنابراین به اعداد اینجا نمی‌پردازم. با این حال، کنار هم آمدن موضوعاتی چون نوشتن با دست، نوشتار عمودی، گویش‌ها و نگارش واژه‌های وام نشان می‌دهد که ژاپنی امروز در کجاها در حال تغییر است.

برای کسانی که ژاپنی یاد می‌گیرند، اینکه القاب احترام‌آمیز و معنای اصطلاحات موضوع نظرسنجی‌اند نشانه‌ای است که حتی گویشوران بومی هم در این موارد تردید دارند. آیا در زبان شما نظرسنجی‌های مشابهی انجام می‌شود؟

این هفته بیانیه‌ای از موسسه سروانتس در شیلی توجهم را جلب کرد. مدیر آن، لوئیس گارسیا مونته‌رو، کنفرانس دوم بین‌المللی زبان اسپانیایی به عنوان زبان خارجی (CoIELE) را که از ۷ تا ۹ اکتبر برگزار می‌شود افتتاح کرد و یک ایدهٔ روشن مطرح کرد: هوش مصنوعی در آموزش دیگر اجتناب‌ناپذیر است، پس مسئولیت این است که مراقب شیوهٔ ساخت آن باشیم.

آنچه بیشتر به فکر فرو بردم، خطری بود که او توصیف کرد. اگر زبان هوش مصنوعی بدون نظارت انسانی و بدون تنوع دیدگاه برنامه‌ریزی شود، اسپانیایی ماشین‌ها ممکن است فقیر و یکنواخت شود و لهجه‌هایش را از دست بدهد. به گفتهٔ سروانتس، این موضوع را نمی‌توان فقط به مهندسان سپرد. معلمان زبان اسپانیایی هم سهمی دارند، زیرا مسئولیت اخلاقی استفاده از یک زبان را می‌شناسند. او پیشنهاد می‌کند منابع ساخته شود، پیکره‌های زبانی متنوع تقویت شوند و همکاری پان‌هیسپانیک گسترش یابد.

برخی آمارها این موضوع را روشن‌تر می‌کند. از هر ده نفر گویشور بومی اسپانیایی، یک نفر در کشوری زندگی می‌کند که اسپانیایی نه زبان رسمی است و نه زبان اکثریت، و شمار گویندگان بالقوه خارج از جهان هیسپانیایی بیش از ۱۲۰ میلیون است. همچنین پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰، ۸۶ درصد جمعیت اسپانیایی‌زبان در شهرها زندگی کنند که به گفتهٔ تحلیل‌های موسسه، می‌تواند به زبان‌های اقلیت و بومی آسیب بزند.

پس از کنفرانس، سروانتس با دانشگاه وینیا دل مار توافق‌نامه‌ای امضا کرد تا هر سال دوره‌های زبان و فرهنگ در شیلی ارائه شود. برای ۲۰۲۷ دوره‌ای دربارهٔ فرهنگ، هنر و تاریخ در وینیا دل مار و والپارایسو برنامه‌ریزی شده است.

برای کسانی از ما که اینجا زبان یاد می‌گیریم یا تدریس می‌کنیم، این یادآوری خوبی است: استفاده از ابزار هوش مصنوعی برای تمرین اشکالی ندارد، اما ارزش دارد بپرسیم چه گونه‌هایی از زبان را به آن ابزار آموخته‌ایم.

منبع: موسسه سروانتس

وقتی وب‌سایت مؤسسهٔ زبان روسی ویونوگرادوف در آکادمی علوم روسیه را می‌گشتم، به قسمت تازه‌ای از برنامهٔ «بیا روسی حرف بزنیم!» (Говорим по-русски!) برخوردم با پرسشی که توجهم را جلب کرد: «چرا هوش مصنوعی شعر می‌نویسد؟». برای کسانی که زبان یاد می‌گیرند و کنجکاو‌اند که زبان در دست ماشین چه رفتاری دارد، این موضوع جذاب است.

مهمان این قسمت بوریس اورخوف بود، دکترای زبان‌شناسی و دانشیار دانشگاه عالی اقتصاد (HSE). او آزمایش‌های دیجیتال روی شعر انجام می‌دهد و کتابی با عنوان «لیرای الکترونیکی» (Электронная лира) نوشته است.

گفتگو سه موضوع را دربر می‌گیرد. نخست اینکه چرا هوش مصنوعی اصلاً شعر می‌نویسد و چگونه این کار را می‌کند. دوم اینکه آیا می‌توان شعر را با رمزنگاری مقایسه کرد و متن شعری را با یک بازی شطرنج که می‌شود ادامه‌اش داد. سوم اینکه چه کسی باید خالق پرامپت به حساب آید: نویسندهٔ آن، یا هوش مصنوعی به عنوان هم‌نویسنده.

اندیشهٔ دوم بیش از همه مرا جلب کرد. مقایسهٔ شعر با رمز یا بازی شطرنج، شعر را به نظامی از قواعد بدل می‌کند که در آن می‌توان دنبال حرکت گشت، و آنگاه روشن می‌شود که چرا چنین کاری به مدل‌های زبانی می‌خورد. پرسش سوم، یعنی مالکیت پرامپت، به نظرم هنوز باز است و دوست دارم بخوانم که شما به آن چه پاسخی می‌دهید.

این قسمت در کانال‌های یوتیوب IRYa RAS و کانال وی‌کی‌ِ پروژه در دسترس است. اگر روسی یاد می‌گیرید، این‌گونه برنامه‌ها راه خوبی است برای شنیدن گفت‌وگوی زبان‌شناسان دربارهٔ یک موضوع جذاب، به زبانی زنده.

منبع: مؤسسهٔ زبان روسی ویونوگرادوف، آکادمی علوم روسیه

شورای زبان لهستانی (Rada Języka Polskiego) که زیرِ نظر هیئت رئیسه‌ی آکادمی علوم لهستان (PAN) فعالیت می‌کند، سی سالگی خود را جشن گرفته است. این جشن در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ در سنای جمهوری لهستان برگزار شد. خود شورا ۸ اکتبر یادداشتی دربارهٔ این رویداد منتشر کرد و من تصمیم گرفتم آن را اینجا خلاصه کنم، چون فرصت خوبی است تا یادی کنیم از کسانی که از زبان لهستانی پاسداری می‌کنند.

سنا همکار برگزاری بود و معاون مارشال، رافال گروپینسکی، از حاضران استقبال کرد. سخنرانان پروفسور آلکساندر ولفه، معاون رئیس PAN، و دکتر کارولینا ژولو-پوژوک، معاون وزیر علم و آموزش عالی، بودند. رئیس شورا، پروفسور کاتارژینا کلوشینسکا، مدال طلا گرفت و اعضای هیئت رئیسه مدال نقرهٔ وزیر علم و آموزش عالی را با عنوان «Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas» (شایستهٔ علم لهستان) دریافت کردند.

در بخش کنفرانس، کاتارژینا کلوشینسکا دربارهٔ سی سال فعالیت شورا سخنرانی کرد. رئیس شورای زبان سیلزیایی، پروفسور یولانتا تامبور، و رئیس شورای زبان کاشوبی، دانوتا پیوخ، هم به‌طور خلاصه صحبت کردند. حضور آنها برایم به‌ویژه خوشایند بود، زیرا نشان می‌دهد گفت‌وگو دربارهٔ زبان در لهستان زبان‌های منطقه‌ای را هم دربرمی‌گیرد.

مراسم با یک مناظره با عنوان «مراقبت از زبان یعنی چه؟» (Czym jest troska o język?) به پایان رسید که مالگورژاتا تولوویچکا آن را اداره کرد. از جمله شرکت‌کنندگان پروفسور آنا دومبروفسکا، پروفسور اوا کولوژیه‌یک، پروفسور یرژی برالچیک و بارتومیه‌ی خاسینسکی بودند.

اگر زبان لهستانی یاد می‌گیرید، یا فقط دوست دارید زبان‌شناسان را دربارهٔ درستی و تغییر زبان صحبت کنند، ارزش دارد سر بزنید به وب‌سایت شورا. این سایت، از جمله، نظرها، گزارش‌ها و اطلاعات مسابقهٔ املا را منتشر می‌کند. و در کشور شما، چه کسی تعیین می‌کند چه چیزی درست است؟

منبع: شورای زبان لهستانی (Rada Języka Polskiego)

پروژه‌ای که انجمن زبان ترکی (TDK) اعلام کرده توجهم را جلب کرد: سامانه اطلاعات زبان ترکی، یا DİLBİS. تفاهم‌نامه‌ی امضاشده میان TDK و HAVELSAN در مراسمی که HAVELSAN در ۶ اوت ۲۰۲۶ برگزار کرد اعلام شد و خبرش روز بعد منتشر شد.

در این مراسم Derya Örs از شورای عالی آموزش (YÖK)، Osman Mert رئیس TDK، دکتر Mehmet Akif Nacar مدیرعامل HAVELSAN و مدیران دو نهاد حضور داشتند. هدف پروژه پیوند دادن میراث غنی زبان ترکی با فناوری اطلاعات مدرن و ایجاد پایه‌ای برای فناوری‌های زبانی ملی است.

خبر این نکات را برمی‌شمارد: زیرساخت مدیریت داده برای TDK ساخته می‌شود؛ هدف ایجاد پایگاه داده‌ی زبان ترکی است که متون نوشتاری، منابع شفاهی و مواد تصویری را در بر بگیرد، به‌ویژه ترکی رایج در ترکیه، و به تعبیر Örs، میلیاردها داده و واژه‌ی برچسب‌خورده داشته باشد؛ فناوری هوش مصنوعی در اختیار TDK قرار می‌گیرد و پلتفرم ملی هوش مصنوعی HAVELSAN به نام MAIN در این زیرساخت ادغام می‌شود.

به گفته‌ی Nacar، این پروژه کاربرد زبان ترکی را در دنیای دیجیتال تقویت و رقابت‌پذیری ترکیه را در فناوری‌های زبانی افزایش می‌دهد. در خبر اطلاعاتی درباره‌ی بودجه، مدت اجرا یا جدول زمانی نیامده است، پس باید گفت که فعلاً از این جزئیات خبر نداریم.

برای من جالب‌ترین نکته این است: مدل‌های زبانی بزرگ بیشتر با داده‌های انگلیسی آموزش می‌بینند، پس اگر یک نهاد زبانی پیکره‌ی خودش را برچسب‌گذاری کند و پایگاه داده بسازد، برای زبان‌آموزان و پژوهشگران زبان ترکی هم می‌تواند ارزشمند باشد. آیا در زبان شما کار مشابهی وجود دارد؟

منبع: Türk Dil Kurumu

در ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ دویست سال از تولد کارلو کولودی می‌گذرد و آکادمی کروسکا (Accademia della Crusca) پروژه‌ای را معرفی کرده که به نظرم فرصت خوبی است برای هر کسی که زبان ایتالیایی را دوست دارد: «Le parole di Pinocchio» (واژه‌های پینوکیو). فعالیت‌ها از اکتبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷ ادامه دارد و بیشتر به جوانان نظر دارد، با این ایده که درباره‌ی سهم کولودی در شکل‌گیری یک زبان و فرهنگ مشترک فکر کنیم. این پروژه با حمایت وزارت ورزش و جوانان و با پشتیبانی Unicoop Firenze و انجمن دوستداران آکادمی کروسکا تأمین مالی می‌شود.

این پروژه سه بخش دارد. بخش نخست برنامه‌ای در مدارس است: بیست کلاس از دو سال نخست دبیرستان، هر کدام از یک منطقه، با کلاس‌های آموزشی برای معلمان در اکتبر و در نوامبر کارگاهی آنلاین برای ۴۱۵ دانش‌آموز که واژه‌ها و عبارات مهم رمان را تحلیل می‌کند. کلاسی که بهترین کار را ارائه دهد، ۱۵ آوریل ۲۰۲۷ جایزه می‌گیرد.

بخش دوم کارگاه نوشتن خلاق برای جوانان ۱۸ تا ۳۰ ساله است، در ۱۰ دسامبر ۲۰۲۶ در تئاتر پرگولا (Teatro della Pergola) فلورانس، به هماهنگی پائولو دی پائولو. متن‌ها تا ۲۸ فوریه ۲۰۲۷ باید ارسال شوند و پنج متن برتر در cruscascuola.it منتشر می‌شود.

بخش سوم نمایشگاه «Pinocchio all’Accademia della Crusca» در ویلای مدیچی در کاستلو (Villa Medicea di Castello) است: از ۱ اکتبر تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۶ و سپس از ۲ فوریه تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۷، با رزرو قبلی. از جمله آثار نمایشگاه، برگه‌های دست‌نوشته‌ی اورنلا کاستلانی پولیدوری برای ویرایش انتقادی ۱۹۸۳، چاپ نخست ۱۸۸۴ کتاب «Grammatica di Giannettino» و بیست‌ودو چاپ «پینوکیو» به زبان‌های خارجی است.

این جزئیات آخر را خیلی دوست دارم: دیدن همان عروسک چوبی که به این همه زبان ترجمه شده، یادآور این است که یک کتاب تا کجاها می‌تواند سفر کند.

منبع: آکادمی کروسکا (Accademia della Crusca)

پس از این تابستان داغ، خواستم به واژه‌ای نگاهی دقیق‌تر بیندازم که مدام در اخبار به چشم می‌خورد: «Hitzedom» (گنبد گرما). انجمن زبان آلمانی (GfdS) مقاله‌ای از آنگلیکا پریدگر دربارهٔ آن را در شمارهٔ 4–5/2026 نشریهٔ Sprachdienst منتشر کرده بود و این مقاله چیزهای زیادی به من یاد داد.

تا سال ۲۰۱۷ این واژه در آلمانی تقریباً ناشناخته بود؛ از سال ۲۰۱۸ به بعد، هرچه بیشتر در رسانه‌ها ظاهر شد. در پیکره‌های روزنامه‌ای، بین سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۵ در مجموع ۱۴۷ بار ثبت شده است. این واژه ترجمهٔ مستقیم اصطلاح انگلیسی «heat dome» است که از سال ۱۹۶۹ ثبت شده. زبان‌های دیگر تصاویر خاص خود را دارند: اسپانیایی domo de calor یا cúpula de calor می‌گوید، ایتالیایی bolla di calore (به معنای تحت‌اللفظی «گوی گرما») و مجارستانی hőkupola.

چیزی که برایم جالب است، این است که واژهٔ آلمانی رقیبی قدیمی‌تر دارد: Hitzeglocke («ناقوس گرما») که از سال ۱۹۵۹ ثبت شده. بنابر فرهنگ DWDS، این دو واژه مترادف‌اند. گونه‌هایی مانند Hitzedeckel («پوشش گرما») یا Hitzekuppel هم وجود دارد.

از نظر هواشناسی، گنبد گرما زیر فشار بالای هوا شکل می‌گیرد: هوا فرو می‌نشیند و مانند یک سرپوش عمل می‌کند، جریان‌های صعودی و تشکیل ابر در کار نیست و بارش بعید است. به این وضعیت مسدودشده «بلوکهٔ اُمگا» می‌گویند، به خاطر شکل حرف یونانی Ω. در شهرها، سطوح آسفالت‌شده و کمبود سایه این اثر را تقویت می‌کنند. برخلاف موج گرما، گنبد گرما جابه‌جا نمی‌شود.

نزدیک‌ترین نقیضِ آن «دریاچهٔ هوای سرد» (Kaltluftsee) است، یعنی انباشت هوای سرد در فرورفتگی‌های زمین. مقاله همچنین اشاره می‌کند که کریدورهای هوای سرد، مانند نوارهای سبز، رودخانه‌ها یا خیابان‌های پهن درختکاری‌شده، می‌توانند گنبدهای گرما را کند کنند.

من از اینکه یک واژهٔ وام‌گرفته، تاریخ زبان، هواشناسی و شهرسازی را به هم پیوند می‌دهد خوشم آمد. این پدیده در زبان شما چه نامیده می‌شود؟

منبع: انجمن زبان آلمانی (GfdS)

مدتی است که با گویشوران بومی هلندی تمرین می‌کنم و یک چیز هست که هر بار دوباره غافلگیرم می‌کند: کم‌گویی (understatement). هدیه‌ای می‌دهی، کسی سر تکان می‌دهد و می‌گوید «Nou, dat is niet verkeerd.» (خب، بد نیست.) یعنی خوب است؟ بد است؟ خرابش کرده‌ای؟

طبق مطلبی تازه از Dutch Fluency، این بی‌ادبی نیست، بلکه یک رمز فرهنگی است. هلندی‌ها فروتنی را دوست دارند. به‌جای «عالی» می‌گویند «niet slecht» (بد نیست)، «niet onaardig» (ناخوشایند نیست) یا «dat valt niet tegen» (ناامیدکننده نیست). تصویر برابری‌طلبانهٔ Hofstede اینجا صدق می‌کند: اجماع بر خودنمایی مقدم است.

جمله‌های کاربردی‌ای که حالا آگاهانه تمرین می‌کنم:

• «Dat is niet verkeerd.» = خوب است.
• «Het valt me niet tegen.» = به‌طرز خوشایندی غافلگیر شدم.
• «Hij is niet op zijn achterhoofd gevallen.» = او باهوش است.
• «Het kan ermee door.» = به‌اندازهٔ کافی خوب است.

نکته‌ای که در ذهنم ماند: هم به لحن توجه کن و هم به رفتار. اگر کسی دوباره غذا بکشد، یعنی غذا خوب بوده — حتی اگر گفته باشد «het is te doen» (قابل قبول است). و به‌عنوان زبان‌آموز، اگر به‌جای «amazing» بگویی «niet slecht»، بلافاصله طبیعی‌تر به نظر می‌رسی.

پس بله: کم‌گویی باگ نیست، یک ویژگی است. همین که آن را به‌عنوان تعریف بشنوی، هلند خیلی گرم‌تر به نظر می‌رسد.

منبع: Dutch Fluency