Tôi làm mộc được vài năm và gần đây tình cờ đọc được một bài viết giúp tôi hiểu rõ mọi thứ. Điều quan trọng nhất tôi rút ra là một sản phẩm tốt đứng vững nhờ ba trụ cột: gỗ phù hợp được kiểm soát độ ẩm, mối ghép có tính toán và sự chính xác điềm tĩnh ở từng bước.
Chuyện độ ẩm thực sự là một phát hiện với tôi. Trước đây tôi cứ dùng ván «nguyên trạng», rồi lại ngạc nhiên vì sao mặt bàn bị cong vênh. Hóa ra cần gỗ có độ ẩm 8–12%, phôi phải được kê trên thanh đệm để nghỉ 5–10 ngày, còn xưởng thì phải giữ độ ẩm 45–55%. Mặt cắt đầu, vòng năm và thớ xiên cho bạn biết về tấm ván nhiều hơn những bức ảnh đẹp.
Về mối ghép, mọi thứ cũng trở nên sáng tỏ: keo không dán được khoảng trống mà chỉ dán những khớp nối chính xác như mộng âm dương, «đuôi én» hay mộng rời. Vít chỉ là chi tiết cố định phụ trợ. Tôi cũng ghi nhớ riêng một điều: đừng siết cảo quá chặt, nếu không keo sẽ bị ép ra ngoài và một năm sau mối ghép sẽ «lỏng lẻo».
Còn độ chính xác nghĩa là có mặt chuẩn, chỉ dùng một dụng cụ đo cho cả cụm chi tiết và vạch dấu bằng dao chứ không phải bút chì. Khi hoàn thiện thì chà nhám tăng dần 80→220, rồi phủ dầu nếu muốn giữ vẻ sống động của gỗ. Những quy tắc này nhàm chán nhưng hiệu quả suốt nhiều năm.
Lễ hội Mộc Okawa lần thứ 75 diễn ra tại thành phố Okawa, tỉnh Fukuoka, trong ba ngày từ 10 đến 12 tháng 10, từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Lễ hội do ban điều hành lễ hội tổ chức và thường diễn ra vào khoảng thời gian này mỗi năm.
Địa điểm bao gồm Okawa Sangyo Kaikan, nơi khoảng 10.000 món nội thất do thợ thủ công trong và ngoài thành phố làm sẽ được trưng bày và bán. Khoảng 130 nhà sản xuất nội thất và các đơn vị khác tham gia triển lãm tại Okawa Sangyo Kaikan, với bàn, sofa, giường và nhiều sản phẩm khác được bán với giá ưu đãi.
Điều khiến tôi chú ý là các buổi trải nghiệm. Tại trung tâm hỗ trợ nuôi dạy trẻ «Mokkaland» và những nơi khác, bạn có thể tự làm miếng lót ly kumiko hoặc một chiếc ghế dưới sự hướng dẫn của thợ làm nội thất và đồ gỗ. Được học cách các mối gỗ ghép với nhau ngay trong tay người thợ nghe cũng thú vị, kể cả với những người không định mua nội thất.
Khoảng 1.800 chỗ đỗ xe miễn phí được bố trí tại tòa thị chính, công viên Okawa Chuo và các địa điểm khác, đồng thời có xe đưa đón nối các địa điểm với ga Nishitetsu Yanagawa và những nơi khác. Mọi thắc mắc xin liên hệ ban thư ký điều hành qua số 0944-87-2101. Ban tổ chức mời mọi người đến tham dự, vì đây là sự kiện mà cả người mua lẫn người không mua nội thất đều có thể thưởng thức.
Tôi đọc một bài báo về ông Enrique Mehring, thợ mộc đến từ Esperanza thuộc tỉnh Santa Fe, người đang làm việc gấp rút để hoàn thành một chiếc ghế bành cho Giáo hoàng Leo XIV. Chiếc ghế sẽ được dùng trong thánh lễ tại Vương cung thánh đường Luján trong chuyến thăm Argentina của Đức Giáo hoàng vào ngày 8 tháng 11.
Đơn đặt hàng đến qua những người bạn ở Luján, và ông bắt đầu làm khoảng hai tuần trước. Ông chỉ có một tấm ảnh và vài số đo làm tham chiếu; tấm ảnh chỉ mang tính minh họa, để xem ông có thể làm được thứ gì tương tự hay không. “Tôi làm dần, vừa làm vừa dựng lên”, ông kể. Tôi thấy đó là cách mô tả hay về công việc của người thợ thủ công: xử lý ngay những điều bản vẽ không nói tới.
Chiếc ghế cao 1,25 mét, làm bằng gỗ guatambú và paraíso, theo phong cách Bắc Âu thủ công. Ghế sẽ được bọc nhung kẻ trắng và hoàn thiện bằng các chi tiết mạ vàng. Khung đã xong; còn lại phần sơn bóng, bọc nệm và các chi tiết cuối, và ông Enrique tin rằng mình sẽ kịp tiến độ.
Ông Enrique thường thiết kế và làm ghế, ghế bành và bàn, nên công việc này không quá phức tạp với ông. Điều khiến ông xúc động nhất là ý nghĩ một món đồ làm tại Esperanza sẽ ở lại Argentina như một kỷ niệm của chuyến thăm. Công ty nơi ông làm việc cũng có lịch sử 74 năm.
Năm nay là 100 năm ngày sinh của Pierluigi Ghianda, người thợ mộc sinh năm 1926 tại Bovisio Masciago và qua đời năm 2015. Mọi người đều nhớ đến ông như «Thi sĩ của gỗ». Il Giorno kể về cách quê hương ông tưởng nhớ ông.
Điều khiến tôi ấn tượng là cách ông nhìn nghề mộc: ông làm việc bằng mộng ghép thay vì đinh, vì ông nói rằng gỗ không nên bị «làm đau». Ông đã hợp tác với nhiều tên tuổi lớn trong thiết kế như Gae Aulenti, Cini Boeri, Gianfranco Frattini, Ettore Sottsass và Vico Magistretti, cũng như với nhiều nhà mốt.
Chương trình nằm trong khuôn khổ Ville Aperte in Brianza. Buổi tối lúc 21 giờ, tại trung tâm cộng đồng ở via Leonardo da Vinci 6, sẽ có buổi giới thiệu sách kỷ niệm «Il Ghianda 100», do APA Confartigianato Imprese Milano, Monza e Brianza hỗ trợ. Ngày hôm sau, lúc 9 giờ 30 và 11 giờ, có các buổi tham quan có hướng dẫn tới Quỹ Pierluigi Ghianda, do các con gái ông hiến tặng và được lưu giữ tại thư viện thành phố Alda Merini, do Baule Verde APS tổ chức. Buổi chiều lúc 16 giờ, có xưởng nghệ thuật dành cho trẻ từ 6 đến 10 tuổi mang tên «Để làm một cái cây».
Với những ai yêu nghề thủ công, đây là lời nhắc nhở đẹp: đằng sau một món đồ nội thất được làm tốt là sự tôn trọng vật liệu và những năm tháng kiên nhẫn.
Tôi đọc câu chuyện của Semyon Klyuchantsev, người thợ mộc ở Krasnoyarsk, và muốn kể lại ở đây. Ông sinh ra ở Taimyr, tại làng Nosok, chuyển đến Krasnoyarsk năm 18 tuổi và học thành kỹ sư chế biến vật liệu nghệ thuật. Sau nghĩa vụ quân sự, ông tìm việc rất lâu; rồi ông giúp đánh bóng tượng cho Đại hội Thể thao Sinh viên Đại học (Universiade), và một năm sau ông tự làm riêng, thuê một góc xưởng. Nhà đầu tư đầu tiên là cha ông, người đã cho ông 50.000 rúp để mua máy móc.
Lúc đầu Semyon làm hộp đựng cây giống và bát đĩa cho nhà hàng, sau đó làm đồ nội thất; khi đại dịch bắt đầu, đơn hàng ngừng hẳn. Khoảng bảy năm trước, ông làm mẫu đầu tiên của một con chim gỗ, mà theo lời ông đã mất bốn ngày trong xưởng. Con chim thứ hai có cánh cử động đã thắng cuộc thi thợ thủ công do một nhà sản xuất dụng cụ tổ chức, và giải thưởng là một chiếc máy. Năm 2020, ông tạo một tác phẩm nghệ thuật ở quảng trường Yudin bên bờ sông Kacha: 60 con chim treo trên cây.
Nay thương hiệu Zastrug của ông đang chuyển từ đồ nội thất sang đồ chơi. Chín tháng trước Semyon có con gái, và cho trẻ sơ sinh đã có một con chim tên «Vesnyanka» treo phía trên cũi. Vợ ông, Viktoria, lo việc kinh doanh và khách hàng; theo ông, thu nhập tăng lên sau khi cưới.
Tôi đồng cảm với suy nghĩ của người thợ: cây đã lớn 90 năm, nên món đồ làm từ nó cũng phải bền ít nhất bằng ngần ấy. Thật đẹp khi thấy một người từng làm những chiếc bàn đắt tiền và sống đạm bạc tìm được công việc mà nghề thủ công và gia đình đi cùng nhau.
Khi đọc về WorldSkills ở Thượng Hải, tôi chú ý đến thợ đóng đồ gỗ người Phần Lan Alexander Häggman, đến từ Ostrobothnia. Cuộc thi lần thứ 48 này diễn ra từ ngày 23 đến 27 tháng 9, quy tụ khoảng 1.400 bạn trẻ đến từ hơn 70 quốc gia trong 64 lĩnh vực nghề nghiệp. Phần Lan cử 23 thí sinh và trở về với một huy chương vàng cùng tám Huy chương Xuất sắc (Medal of Excellence).
Häggman học tại Optima ở Jakobstad và hiện làm việc tại DetailWorks ở Nykarleby. Ở môn đóng đồ nội thất, ban giám khảo chấm các mối nối, khả năng đọc bản vẽ, lựa chọn vật liệu, cũng như độ hoàn thiện, công năng và phong cách của món đồ. Trước đó anh đã giành huy chương vàng giải vô địch Phần Lan và đứng thứ năm tại giải vô địch châu Âu năm 2025 ở Đan Mạch. Việc chuẩn bị bắt đầu hơn hai năm trước cuộc thi, gồm luyện tập cá nhân, tập đội, các trại huấn luyện và buổi tổng duyệt ở Villmanstrand.
Đề bài là một tủ trà truyền thống của Trung Quốc có khay phục vụ tháo rời, được trang trí bằng một con ngựa cắt laser từ lớp gỗ lạng mỏng để chào mừng năm Ngọ. Khoảng một giờ sau khi cuộc thi bắt đầu, khách hàng giả định đưa thêm một yêu cầu: một hộp đựng đồ cho chiếc khay, vì vậy anh phải thay đổi kế hoạch ngay tại chỗ.
Anh đứng thứ năm trong số 25 thí sinh, kém huy chương đồng năm điểm, và nhận được Huy chương Xuất sắc. Huy chương vàng thuộc về Tobias Kelz đến từ Đức với 731 điểm, huy chương bạc thuộc về Qi Sheng Chen đến từ Đài Bắc với 730 điểm, và huy chương đồng thuộc về Jonas Wenter đến từ Nam Tyrol với 727 điểm. Chuyên gia người Pháp thậm chí còn mời anh làm việc tại Pháp. Theo tôi, chỉ vài điểm đã tách các vị trí trên bục huy chương cho thấy mặt bằng của nghề này cao đến mức nào.
WorldSkills tiếp theo sẽ được tổ chức năm 2027 tại Düsseldorf.
Trên trang Merkur, tôi tìm thấy một tác phẩm tốt nghiệp thợ bạn rất đẹp: Finn Hoppmann, 21 tuổi đến từ Munich, đã nộp chiếc bàn làm bằng gỗ sồi. Mấy năm nay, các tác phẩm của thợ mộc tập sự được trưng bày trong một tháng tại chi nhánh Brucker Sparkasse trên đường Hauptstraße, và Hoppmann vừa mang tác phẩm của mình đến đó.
Hành trình đến với nghề của anh không đi thẳng: sau Realschule, anh làm một năm tình nguyện viên liên bang tại THW, học FOS, làm việc một năm trong lĩnh vực CNTT, rồi bắt đầu học nghề thợ mộc lợp mái (Zimmerer). Cuối cùng anh chuyển sang nghề đóng đồ gỗ (Schreiner), và anh nói đến nay chưa bao giờ hối tiếc quyết định đó.
Anh học nghề tại công ty Lindinger Holztechnik GmbH ở Germering. Ở đó, anh làm cả công trình gian hàng triển lãm lẫn nội thất phòng tắm bằng gỗ sồi nguyên khối. Với tác phẩm tốt nghiệp, anh cũng chọn gỗ sồi: chiếc bàn phải vượt thời gian nhưng đòi hỏi tay nghề cao. Nó sẽ không được bán; nó để nhắc anh về thời học việc.
Công ty nơi anh học nghề đã giữ anh lại làm việc. Anh không vội học trường cao đẳng nghề bậc thầy và muốn tích lũy khoảng năm năm kinh nghiệm làm việc trước. Anh muốn gắn bó với nghề vì nó hứa hẹn một công việc ổn định. Điều tôi thích là anh giữ lại tác phẩm tốt nghiệp của mình: một món nội thất không làm cho thị trường, mà làm cho chính ký ức của anh.
Gần đây tôi đọc một bài báo về môn mộc tinh xảo tại Kỳ thi Kỹ năng Thế giới lần thứ 48, và nó khiến tôi xúc động. Ou Zu’an, thí sinh đến từ Trường Kỹ thuật Công nghiệp Nhẹ Quảng Châu, đã giành huy chương vàng và giúp đội Trung Quốc đạt “ba lần liên tiếp” ở môn này.
Môn mộc tinh xảo là cuộc thi mù: thí sinh chỉ nhận được bản vẽ chính thức trước khi thi 45 phút. Lần này lần đầu tiên có một đề thi mô-đun hoàn toàn ba chiều: phải làm cầu thang cho một ngôi nhà gỗ, sử dụng ba kiểu mộng là mộng thẳng, mộng đuôi én và mộng trong. Ngày đầu tiên, người ta phát hiện lỗi kích thước trên bản vẽ chính thức, nên đồng hồ của mọi thí sinh bị đặt lại và phải làm lại từ đầu. Ou ban đầu nghĩ mình vẽ sai nên tâm lý dao động, nhưng sau khi xác nhận không phải lỗi của mình, anh đã bình tĩnh trở lại.
Anh hoàn thành tất cả các mô-đun trong 4 ngày 22 giờ. Tác phẩm là một chiếc cầu thang gỗ nguyên khối có tay vịn, không dùng đinh hay ốc vít, chỉ liên kết bằng mộng. Theo thang điểm, khe hở ở các mối nối cầu thang phải trong vòng 0,2 mm để đạt điểm tối đa, tương đương độ dày của hai tờ giấy A4. Khi chấm, nhiều đường nối bên ngoài nằm trong khoảng 0,2 mm, và có chỗ thậm chí không thể đưa thước lá vào.
Anh gia nhập đội mộc năm 2021, bắt đầu bằng cưa, bào và đục, và luyện tập kỹ năng cơ bản khoảng một năm. Cầu thang là điểm yếu của anh vì đòi hỏi tư duy không gian tốt và nhiều phép tính góc, lượng giác. Huấn luyện viên Huang Bolin từng giành huy chương vàng môn mộc tinh xảo ở kỳ thi lần thứ 47 và nói rằng đề năm nay được giữ bí mật hoàn toàn và độ khó rõ ràng cao hơn.
Điều tôi thích nhất là chi tiết này: dù công việc chính xác đến đâu, nó vẫn được xây dựng từng bước từ những thao tác cơ bản nhất là cưa, bào và đục. Ou cho biết anh sẽ tiếp tục nghiên cứu nghề mộc và chia sẻ kinh nghiệm với các bạn trẻ.
Triển lãm nghề mộc Handworks lần thứ năm đã diễn ra tại Amana Colonies ở Iowa vào thứ Bảy ngày 5 tháng 9, và theo KCRG, cái nóng không khiến mọi người nản lòng. Khách tham quan và người bán đều tìm cách giữ mát.
Nate Homolka, người bán đồ gỗ đến từ Cleveland, bang Ohio, cho biết anh phải mất một thời gian mới quen với cái nóng ở Iowa. Vì thế anh đặt nước uống lên hàng đầu và mang theo thứ anh gọi là chai nước lớn nhất thế giới. Anh nói thêm rằng nếu không có những căn lều râm mát của người bán, anh đã đi tìm máy lạnh rồi.
Sonja Parsons, sống ở Iowa, đến cùng gia đình từ sáng sớm để tránh giờ nóng nhất trong ngày. Họ dùng chương trình sự kiện làm quạt trong Fest Hall, và bà nói rằng bà đánh giá cao trải nghiệm làm mộc trực tiếp cho các con mình.
Điều tôi thích ở câu chuyện nhỏ này là sự giản dị của nó: một hội chợ thủ công, một ngày thứ Bảy nóng nực, và những người vẫn đến để xem gần các dụng cụ và món đồ gỗ. Nó cho thấy có sự quan tâm thực sự đến nghề mộc thủ công, ngay cả khi thời tiết không thuận lợi.
Popular Woodworking vừa bắt đầu loạt bài phục hồi một chiếc bào khối Stanley số 220 cũ, và phần đầu là bài thực hành về bước nhiều người bỏ qua: làm phẳng đế bào.
Tác giả Yoav Liberman được tặng chiếc bào vài tuần trước khi viết. Tay cầm gỗ phía trước và nắp cần gạt bằng nhôm đúc áp lực gợi ý đây là đồ thập niên 1960 hoặc 1970. Bào có điều chỉnh độ sâu tới và lui nhưng không có cần điều chỉnh ngang, và đế bị võng nặng sau nhiều năm sử dụng không được chăm sóc. Ông cũng cung cấp chút bối cảnh: số 220 có góc đế 20 độ và không có tấm miệng điều chỉnh được; số 9 1/2 có cùng góc với miệng điều chỉnh được và điều chỉnh ngang; còn số 60 1/2 có góc đế 12 độ với các tính năng cao cấp tương tự.
Phương pháp rất đơn giản. Kiểm tra đế bằng thước thẳng đặt trước cửa sổ hoặc nguồn sáng gián tiếp khác. Sau đó lắp lưỡi bào, thu lưỡi vào hết mức và siết nắp cần gạt ở lực làm việc bình thường, vì mài một thân bào rỗng sẽ khiến gang bị uốn và đổi hình dạng khi siết nắp về sau. Mài trên đá kim cương hạt 120 với nước, thường xuyên lật bào và lau đế để xem kiểu vết xước. Sau đó chuyển sang mặt 220 và hoàn thiện ở mặt 360 của viên đá hai mặt.
Điều tôi thích là mục tiêu thực tế. Mũi, gót và các bề mặt ngay trước và sau miệng bào cần nằm trong cùng một mặt phẳng, còn những chỗ lõm nhỏ ở nơi khác không đáng kể, nên ông dừng khi khoảng 95% đế đã được mài đều. Nếu không có đá kim cương, ông lưu ý, giấy nhám ướt dán trên tấm đá granit hoặc cánh máy cưa bàn cũng có thể làm được.
Phần 2, nói về lưỡi và miệng bào, vẫn chưa ra, và tôi sẽ theo dõi.
Tôi đọc một bài điều tra dài về ngành sản xuất đồ nội thất ở Damietta, và điều khiến tôi ấn tượng là một nghề thủ công mà các thợ đã thừa hưởng từ ông bà đang lớn lên thành một hệ thống công nghiệp hoàn chỉnh. Thành phố nội thất Damietta nằm ở khu vực Shata thuộc đồng bằng sông Nile, nơi con đường ven biển quốc tế giao với đường Port Said–Damietta. Thành phố rộng khoảng 331 feddan và được mô tả là khu công nghiệp chuyên về nội thất và các ngành liên quan đầu tiên và lớn nhất ở Trung Đông.
Thành phố có 54 nhà kho lớn chứa khoảng 1.348 nhà máy và xưởng, cùng với trung tâm công nghệ nội thất, các xưởng chung phục vụ thợ nhỏ, cửa hàng, văn phòng hành chính, một ngân hàng, đồn cảnh sát, trạm cứu hỏa và phòng khám y tế. Ý tưởng là người thợ có thể tìm gần như mọi thứ cần thiết ở một nơi, từ xưởng đến tiếp thị.
Diện tích được bố trí theo từng quy mô. Có 75 nhà máy chuyên biệt rộng từ 1.000 đến 10.000 mét vuông, trong khi một xưởng nhỏ rộng từ 100 đến 150 mét vuông. Các xưởng nhỏ và vừa chiếm khoảng 72,1 feddan, nhà máy lớn khoảng 50 feddan, khu triển lãm khoảng 20,9 feddan và khu công nghiệp phụ trợ khoảng 9,76 feddan, gồm keo dán, sơn, bọt biển và phụ kiện.
Theo bài điều tra, tầm nhìn dựa trên tài liệu kế hoạch phát triển kinh tế và xã hội do Bộ trưởng Kế hoạch Ahmed Rostom trình và cả hai viện Quốc hội đã thông qua. Mục tiêu là mở rộng và xuất khẩu, biến «nội thất Damietta» từ một cái tên nổi tiếng thành một thương hiệu Ai Cập có thể cạnh tranh trên thị trường khu vực và toàn cầu. Tôi vui khi thấy nghề mộc truyền thống nhận được sự chú ý như vậy, và hy vọng kỹ năng của đôi bàn tay vẫn ở trung tâm của sự phát triển này.
