Trà nghệ và trà đạo: khác nhau không chỉ một chữ

Uống trà bao nhiêu năm nay, tôi vẫn luôn dùng lẫn lộn “trà nghệ” và “trà đạo”. Gần đây tôi đọc một bài viết phân tích sự khác biệt giữa hai khái niệm này và mới thực sự phân biệt được. Hóa ra một chữ khác nhau ấy là khác nhau giữa hình và thần, và cũng tạo nên hai cảnh giới uống trà hoàn toàn khác biệt.

Bài viết giải thích rất rõ. Trà nghệ chú trọng chữ “nghệ”, là kỹ nghệ có thể nhìn thấy, có thể học được. Từ tráng chén làm nóng ấm đến giơ cao ấm rót nước, từ “tam tài” của gaiwan đến thưởng trà ngửi hương, mỗi bước đều có thể nắm vững qua luyện tập bài bản. Mục tiêu của trà nghệ là sự thưởng thức về mặt thẩm mỹ. Còn trà đạo chú trọng chữ “đạo”, là triết lý mượn trà để tu tâm. Trà đạo đề cao “hòa kính thanh tịch” và “thiền trà nhất vị”, hướng tới sự thăng hoa về tinh thần. Nói đơn giản, trà nghệ là kỹ thuật hữu hình, trà đạo là phép tắc vô hình.

Bài viết dẫn một câu khiến tôi đặc biệt ấn tượng, của học giả văn hóa trà Vương Linh trong cuốn “Văn hóa trà Trung Quốc”: trà nghệ là hình thức bên ngoài của văn hóa trà, trà đạo mới là tinh thần và bản chất. Bà còn ví von rằng trà nghệ không có trà đạo giống như thân xác không linh hồn, còn trà đạo không có trà nghệ là lâu đài trên không. Nghĩ lại thấy quả đúng vậy. Trà đạo Nhật Bản cực kỳ coi trọng nghi thức, nhưng cốt lõi lại là bốn chữ “hòa kính thanh tịch”. Đằng sau hai mươi mốt bước của trà công phu Triều Sán cũng ẩn chứa tinh thần bình đẳng, thể hiện qua các bước “Quan Công tuần thành” và “Hàn Tín điểm binh”.

Bản thân tôi cũng dần ngộ ra: trà nghệ như con thuyền, trà đạo như biển cả. Thuyền không có biển thì chẳng có phương hướng, biển không có thuyền thì khó đến bờ. Ai muốn nâng cao vẻ đẹp cho cuộc sống có thể bắt đầu từ việc học trà nghệ: tập pha bằng gaiwan, canh nhiệt độ nước, bày bàn trà. Ai tìm kiếm sự đồng điệu về tinh thần thì có thể đọc chữ “tinh hành kiệm đức” trong “Trà kinh” của Lục Vũ. Hoặc khi ngồi tĩnh lặng, hãy chậm rãi cảm nhận hương vị của một chén trà.

Suy cho cùng, cảnh giới cao nhất của uống trà là lấy nghệ chở đạo, nghệ đạo song tu. Lần tới khi pha trà, bạn cũng thử hỏi chính mình: chén trà hôm nay là nghệ, là đạo, hay là sự cộng hưởng giữa nghệ và đạo?

Nguồn: Baijiahao