Kopuła upału: jak angielskie słowo podbiło język niemiecki

Po tym upalnym lecie chciałem przyjrzeć się bliżej słowu, które ciągle pojawia się w wiadomościach: „Hitzedom” (kopuła upału). Niemieckie Towarzystwo Języka (GfdS) opublikowało na jego temat artykuł Angéliki Prediger w numerze 4–5/2026 swojego Sprachdienstu i sporo mi wyjaśniło.

Do 2017 roku to słowo w niemieckim było prawie nieznane; od 2018 coraz częściej pojawiało się w mediach. W korpusach prasowych jest poświadczone 147 razy w latach 2018–2025. To bezpośrednie tłumaczenie angielskiego „heat dome”, znanego od 1969 roku. Inne języki mają własne obrazy: hiszpański mówi domo de calor lub cúpula de calor, włoski bolla di calore (dosłownie „kula gorąca”), a węgierski hőkupola.

Ciekawe jest dla mnie to, że niemiecki ma starszego konkurenta: Hitzeglocke („dzwon upału”), poświadczony od 1959 roku. Według DWDS oba określenia są synonimami. Istnieją też warianty, jak Hitzedeckel („pokrywka upału”) czy Hitzekuppel.

Meteorologicznie kopuła upału powstaje przy wysokim ciśnieniu: powietrze opada i działa jak pokrywka, nie ma prądów wznoszących ani tworzenia się chmur, a deszcz jest mało prawdopodobny. Taki zablokowany układ nazywa się blokadą omega, od kształtu greckiej litery Ω. W miastach zabudowane powierzchnie i mało cienia wzmacniają ten efekt. W przeciwieństwie do fali upałów kopuła się nie przemieszcza.

Jej najbliższym przeciwieństwem jest jezioro zimnego powietrza (Kaltluftsee), czyli nagromadzenie zimnego powietrza w zagłębieniu terenu. Artykuł zwraca też uwagę, że korytarze chłodnego powietrza, jak zielone pasy, rzeki czy szerokie ulice wzdłuż drzew, mogą hamować kopuły upału.

Podoba mi się, jak jedno zapożyczone słowo łączy tu historię języka, wiedzę o pogodzie i urbanistykę. Jak to zjawisko nazywa się w waszym języku?

Źródło: Niemieckie Towarzystwo Języka (GfdS)