Hittekoepel: hoe een Engels woord het Duits veroverde
Na deze hete zomer wilde ik nader kijken naar een woord dat voortdurend in het nieuws opduikt: «Hitzedom» (hittekoepel). De Duitse Taalvereniging (GfdS) publiceerde daarover een artikel van Angélica Prediger in haar Sprachdienst 4–5/2026, en dat legde me heel wat uit.
Tot 2017 was het woord in het Duits nauwelijks bekend; vanaf 2018 verscheen het steeds vaker in de media. In krantencorpora komt het tussen 2018 en 2025 in totaal 147 keer voor. Het is een directe vertaling van het Engelse «heat dome», dat sinds 1969 is aangetoond. Andere talen hebben hun eigen beelden: Spaans zegt domo de calor of cúpula de calor, Italiaans bolla di calore (letterlijk «hittebal»), en Hongaars hőkupola.
Wat ik interessant vind, is dat het Duitse woord een oudere concurrent heeft: Hitzeglocke («hitteklok»), sinds 1959 aangetoond. Volgens het DWDS zijn beide synoniemen. Er bestaan ook varianten als Hitzedeckel («hitteschotel» of «hittedeksel») en Hitzekuppel.
Meteorologisch ontstaat een hittekoepel bij hogedrukgebieden: de lucht daalt en werkt als een deksel, er zijn geen opstijgende luchtstromen of wolkenvorming, en regen is onwaarschijnlijk. Zo’n geblokkeerde situatie heet een omegablokkade, naar de vorm van de Griekse letter Ω. In steden versterken dichtgebouwde oppervlakken en weinig schaduw het effect. Anders dan een hittegolf beweegt een hittekoepel niet.
Het tegenovergestelde is waarschijnlijk het koudeluchtmeer (Kaltluftsee), een ophoping van koude lucht in een laagte. Het artikel wijst er ook op dat koudeluchtcorridors, zoals groene stroken, rivieren of brede met bomen omzoomde straten, een hittekoepel kunnen afremmen.
Ik vind het mooi hoe één leenwoord hier taalgeschiedenis, weerkunde en stedenbouw samenbrengt. Hoe heet dit verschijnsel eigenlijk in jullie taal?
Bron: Duitse Taalvereniging (GfdS)
Tot 2017 was het woord in het Duits nauwelijks bekend; vanaf 2018 verscheen het steeds vaker in de media. In krantencorpora komt het tussen 2018 en 2025 in totaal 147 keer voor. Het is een directe vertaling van het Engelse «heat dome», dat sinds 1969 is aangetoond. Andere talen hebben hun eigen beelden: Spaans zegt domo de calor of cúpula de calor, Italiaans bolla di calore (letterlijk «hittebal»), en Hongaars hőkupola.
Wat ik interessant vind, is dat het Duitse woord een oudere concurrent heeft: Hitzeglocke («hitteklok»), sinds 1959 aangetoond. Volgens het DWDS zijn beide synoniemen. Er bestaan ook varianten als Hitzedeckel («hitteschotel» of «hittedeksel») en Hitzekuppel.
Meteorologisch ontstaat een hittekoepel bij hogedrukgebieden: de lucht daalt en werkt als een deksel, er zijn geen opstijgende luchtstromen of wolkenvorming, en regen is onwaarschijnlijk. Zo’n geblokkeerde situatie heet een omegablokkade, naar de vorm van de Griekse letter Ω. In steden versterken dichtgebouwde oppervlakken en weinig schaduw het effect. Anders dan een hittegolf beweegt een hittekoepel niet.
Het tegenovergestelde is waarschijnlijk het koudeluchtmeer (Kaltluftsee), een ophoping van koude lucht in een laagte. Het artikel wijst er ook op dat koudeluchtcorridors, zoals groene stroken, rivieren of brede met bomen omzoomde straten, een hittekoepel kunnen afremmen.
Ik vind het mooi hoe één leenwoord hier taalgeschiedenis, weerkunde en stedenbouw samenbrengt. Hoe heet dit verschijnsel eigenlijk in jullie taal?
Bron: Duitse Taalvereniging (GfdS)
Reacties 0
Plaats de eerste reactie, in elke taal.
Log in om te reageren